Adı Türkiye'ye özel sıcak hava dalgası geliyor! Günler sürecek

Eylül ayının son günlerine yaklaşılırken meteoroloji dünyasından dikkat çeken tahminler gelmeye başladı. Kış mevsimi öncesinde havaların kısa süreliğine ısınacağı "pastırma sıcakları" için geri sayım başladı. Atmosferdeki yüksek basınç koşullarına bağlı olarak gelişen bu geçici ısınma dalgası, Türkiye genelinde sonbaharın ortasında adeta yaz günlerini yaşatacak.

İsimleri ülkeden ülkeye, kültürden kültüre değişse de sonbahar ortasındaki bu sıcak hava dalgası tüm dünyada kış öncesi son açık hava aktivitesi fırsatı olarak görülüyor. Türkiye'de de hemen her yıl benzer zamanlarda yaşanan bu sıcak günler, kış soğukları kapıyı çalmadan önceki son ılık dönem olacak.

Gündüzleri güneşli ve ılık, geceleri ise oldukça serin geçen pastırma sıcaklarının süresi sabit kalmıyor. Atmosferdeki yüksek basınç merkezinin gücüne bağlı olarak bu dönem ortalama 5 ila 15 gün arasında devam ediyor. Bazı yıllarda sadece birkaç gün süren geçici bir ısınma yaşanırken, bazı dönemlerde ise iki haftayı bulan güneşli bir periyot oluşuyor.

Kuzey Yarımküre genelinde yaşanan bu meteorolojik olay, kutup bölgesinden gelen soğuk hava kütlelerinin durgunlaşarak sıcak bir yüksek basınç merkezi oluşturmasıyla meydana geliyor. Rüzgarın belirgin şekilde azaldığı, gökyüzünün açık ve bulutsuz olduğu bu günlerde gündüz sıcaklıkları mevsim normallerinin üzerine çıkıyor.

Anadolu kültüründe bu günlere "pastırma sıcakları" denmesinin köklü bir sebebi bulunuyor. Gece ile gündüz arasındaki yüksek sıcaklık farkı, nem oranının düşmesi ve kuru güneşli havalar; etin kuruması ile çemenin işlenmesi için en ideal iklim koşullarını sunuyor. Bu sebeple pastırma yapımı geleneksel olarak tam da bu tarihlerde gerçekleştiriliyor.

Pastırma sıcakları, sonbaharın ortasında ve genellikle Ekim sonu ile Kasım başı arasında etkili oluyor. Türkiye ölçeğinde yapılan takvimsel değerlendirmelere göre bu ılıman süreç çoğunlukla 29 Ekim ile 15 Kasım tarihleri arasına denk geliyor. Ancak uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle bu tarihlerin yıldan yıla öne çekilebildiğini veya daha geç tarihlerde gözlemlenebildiğini vurguluyor.

Her ne kadar Türkiye'de adı pastırmaya ithaf edilse de bu durum aslında tüm Kuzey Yarımküre'yi etkileyen küresel bir doğa olayı. Mantık dünyanın her yerinde aynı işliyor: Kış bastırmadan önce doğanın insanlara sunduğu son güneşli ve ılık günler. Ancak her kültür, kendi coğrafyasına ve geleneklerine göre bu döneme farklı isimler veriyor.

Rusya ve Slav kültüründe bu süreç "Babye Leto" olarak adlandırılıyor. Tarladaki son ürünleri toplamak için yoğun bir çaba sarf eden kadınların, kış öncesinde rahat bir nefes alarak son güneşli günlerde dinlenmesini ifade ediyor.

Kuzey Amerika kıtasında bu dönem "Indian Summer" yani "Kızılderili Yazı" olarak biliniyor. İsim, bölgenin yerlileri olan Kızılderililerin sert kış koşulları bastırmadan hemen önce son kez avlanıp yiyecek stoku yaptığı bu sıcak ve güneşli günlerden geliyor.

İngiltere'de Kasım ayının hemen başında gözlemlenen geçici ısınma periyoduna "All-Hallows Summer" deniyor. İsim, 1 Kasım tarihindeki Azizler Günü (Hallowmas) ve Cadılar Bayramı dönemine denk gelmesi sebebiyle bu şekilde literatüre girmiş durumda.

Fransa'da Ekim sonu ve Kasım başında yaşanan sıcak günler dini anma günleriyle özdeşleştirilmiş durumda. Fransızlar bu dönemi, tarihlerine denk gelen din adamlarının adıyla "Aziz Denis Yazı" veya "Aziz Martin Yazı" olarak adlandırıyor.

Komşumuz Bulgaristan'da sonbaharın ortasındaki bu geçici ısınma dönemi halk arasında "Fakir Yazı" olarak anılıyor. İsim, soba yakmaya, odun ve kömür harcamaya henüz gerek duyulmayan bu ılık günlerin dar gelirli vatandaşlara sağladığı ekonomik rahatlığa dayanıyor.

İskandinav ülkesi İsveç'te bu dönem dini takvimle ilişkilendiriliyor. İsmine "Brittsommer" denilen bu ılık günler, adını Katolik takviminde 7 Ekim tarihine denk gelen Azize Birgitta Günü'nden alıyor.