Dünyanın en ulaşılmaz noktasından sinyaller geldi. 6 gizemli yapı keşfedildi

Bilim insanları, yerin yaklaşık 2 bin 900 kilometre altında daha önce ayrıntılı haritalanamayan altı farklı bölgenin izini sürdü. Bu keşif kazılarla değil, büyük depremlerin dünyanın içinden gönderdiği titreşimlerle yapıldı. Çinli araştırmacılar manto-dış çekirdek sınırını inceledi; sonuçlar JGR Solid Earth’te yayımlandı ve alt mantoda geniş ölçekli heterojenlikler ortaya çıktı.

DÜNYANIN EN ULAŞILMAZ SINIRI: MANTO İLE ÇEKİRDEK BULUŞUYOR

Dünyanın içi kabuk, manto ve çekirdekten oluşur. Yaklaşık 2 bin 900 kilometrede katı sıcak manto ile sıvı dış çekirdek karşılaşır. Dış çekirdek demir-nikel karışımıdır ve manyetik alanı oluşturur; manto ise yavaş hareket eder. Sınırda sıcaklık farkı bin dereceye ulaşabilir, bu da manto plümlerini doğurur.

DEPREM DALGALARI DERİNLİKLERİ NASIL AYDINLATIYOR?

Büyük depremlerin sismik dalgaları katmanlardan geçerken hız ve yön değiştirir. Yoğun veya sıvı bölgeler dalgaları farklı etkiler. Sismik istasyonlar bu kayıtları toplar; bilim insanları süre, yön ve değişiklikleri karşılaştırarak binlerce kilometre altındaki yapıları “tomografi” gibi haritalar. Araştırmada zayıf özel sinyaller hedeflendi.

PKP ÖNCÜLLERİ: ZAYIF AMA KRİTİK SİNYALLER

Odaklanılan sinyaller PKP öncülleridir. Ana dalgadan kısa süre önce ulaşan bu zayıf titreşimler, derinlerdeki küçük farklı yapılara çarpınca saçılır. Küçük sapmalar bile çevreden farklı yapıların varlığını gösterir. Ancak çok zayıf oldukları için milyonlarca kayıtta elle bulmak zordu ve gözden kaçabiliyordu.

YAPAY ZEKÂ MİLYONLARCA KAYDI TARADI

Çinli ekip, PKP öncüllerini otomatik tespit eden yapay zekâ modeli geliştirdi. Model uzman sinyalleriyle eğitildi, yaklaşık 5 bin depreme ait 2 milyondan fazla kaydı taradı. Sonuçta 174 bin 929 yüksek kaliteli sinyal bulundu; bu önceki çalışmaların yaklaşık 10 katıydı ve detaylı haritalamayı mümkün kıldı.

ALTI GİZEMLİ YAPI ORTAYA ÇIKTI

Haritada çevresinden farklı özellik gösteren altı alan belirlendi. Araştırmacılar bunları termokimyasal malzeme yığınları olarak tanımlıyor; sıcaklık ve kimyasal bileşim açısından farklı büyük topluluklar. Tam madde içeriği henüz bilinmiyor, ancak iki güçlü ihtimal öne çıkıyor.

MİLYARLARCA YILLIK KALINTILAR MI, AY’IN DOĞUŞU MU?

İlk ihtimal, üst katmanlardan derine taşınmış eski malzemelerin kalıntıları olmasıdır. Jeolojik süreçlerle taşınan kayalar derinlerde eriyip dönüşebilir. Daha ilginç ihtimal ise bu yapıların bir kısmının, Ay’ı oluşturduğu düşünülen dev çarpışmayla bağlantılı olabileceğidir.