İki yıldır bir tane bile bulunmadı: Dünya Kupası'nın gizli maskotu!

Dünya Kupası için Meksiko'ya gelen ziyaretçileri kapıda karşılayan ilk görüntülerden biri, geniş bir gülümsemeyle topla oynayan bir semender oluyor: aksolotl. Mor tonlarıyla duvar resimlerine, metro vagonlarına ve heykellere işlenen, dünyada yalnızca bu bölgeye özgü bu kritik tehlikedeki canlı, kentin perşembe günü oynanacak açılış maçı dahil beş Dünya Kupası karşılaşmasına hazırlandığı şu günlerde gayriresmi maskota dönüşmüş durumda.

Adını Nahuatl dilinde "su canavarı" anlamına gelen sözcükten alan aksolotl, neredeyse bu dünyaya ait değilmiş gibi görünen sevimli yüzüyle her köşeden bakıyor. Ancak Mexico City sakinleri olarak bilinen pek çok Chilango bu neşeli tasvirlere tepkili.

Onlara göre nesli tükenme noktasındaki hayvanın popüler imgesi, başkentin altyapı sorunlarını ve koruma çalışmalarındaki yetersizliği örtbas etmeye yarıyor.

Tartışma internete de taştı. "Aksolotllaştırma" diye anılan bu akıma karşı yürütülen kampanya, Godzilla'yı andıran dev aksolotlların kenti kasıp kavurduğu sayısız mizahi paylaşıma yol açtı. Meksiko yönetimi ise Reuters'ın yorum taleplerine yanıt vermedi.

Chapultepec Parkı'nda aksolotl temalı bir stantta pelüş oyuncak satan 19 yaşındaki Ernesto Velazquez, kentteki yeni boyamaların ilgiyi koruma çalışmalarına yönlendirmesini umuyor.

"Bazı yabancılar yenip yenmediğini sordu; hayır, yenmez, nesli tükenme tehlikesi altında" diyen Velazquez, "Umarım Dünya Kupası insanların daha fazla şey öğrenmesine ve onlara daha iyi bakmamıza yardımcı olur" ifadelerini kullandı.

Rakamlar tablonun ne denli ağır olduğunu gösteriyor. Meksika'nın en köklü üniversitesi UNAM, 2014'te Xochimilco'da kilometrekare başına yaklaşık 36 aksolotl saymıştı

Oysa bu yoğunluk 1998'de kilometrekare başına 6 bindi. Son sayım 2024'te başladı. Aradan iki yıl geçti, araştırmacılar henüz tek bir aksolotla ulaşamadı.

Sayımı yürüten Vania Mendoza, küçük ekibiyle kış boyunca gün doğmadan mavnalara binip kanallara açıldıklarını, ağlarında aksolotl aradıklarını anlattı. Hiç bulamadılar.

Yine de sudaki DNA'yı inceleyerek bazı bireylerin kanallarda yaşamayı sürdürdüğünü doğruladılar. UNAM bulgularını yaz sonunda yayımlamaya hazırlanıyor. Mendoza, kısa ama net konuştu: "Orada olduklarını biliyoruz."

Yaşam döngüsünü baştan sona suda geçiren bir amfibi olan Ambystoma mexicanum, yüzyıllarca chinampa denen alanların arasında tutundu.

İnsan eliyle kurulan bu yüzen tarım adaları, bugünkü Meksiko'nun yükseldiği topraklardaki Aztek başkenti Tenochtitlan'ı besliyordu.

Kentin üzerine inşa edildiği göl, sömürge döneminde büyük ölçüde kurutuldu. Geriye kalan parçalar ise genişleyen kentsel yayılma yüzünden tükeniyor, kirleniyor.

Buna karşın çamurlu kanallarıyla, ürkütücü halk anlatılarıyla ve gürültülü tekne partilerine sahne olan renkli kayıklarıyla bilinen güneydeki Xochimilco, aksolotlun son sığınaklarından biri olmayı sürdürüyor.

UNAM Ekolojik Restorasyon Laboratuvarı'nın başındaki Luis Zambrano, türü bekleyen yeni tehlikeleri sıraladı: kanallara sürekli akan yetersiz arıtılmış atık su, chinampaların futbol sahalarına dönüştürülmesi ve başlangıçta ekolojik turizm olarak doğan etkinliklerin aşırı kalabalıklaşması. Oksijeni derileri yoluyla alan aksolotllar, bu yüzden su kirliliğine karşı son derece savunmasız.

Zambrano endişesini gizlemedi: "Dünya Kupası'yla birlikte kitle turizmi artık korkunç bir sorun hâline geldi." Sözlerini şöyle sürdürdü: "Hükûmet daha fazlasının daha iyi olduğunu düşünüyor, ama ekolojik değeri yüksek bu bölgelerde durum böyle değil."

Yaşam alanı daralırken aksolotllar esaret altında yaygın biçimde üretiliyor. Bilim insanları, türe özgü deri mukusunun ve uzuvlarını, hatta beyinlerinin bazı bölümlerini yenileyebilme yeteneğinin kanser araştırmalarına umut taşıyan ipuçları sunduğuna inanıyor.

Dünya Kupası boyunca Meksiko'yu gezen, Phoenix'ten 28 yaşındaki eczacı Andres Huerta, gelmeden önce aksolotllar hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyordu.

Havalimanına iner inmez gördüğü dev duvar resmi onu çarptı: "Gerçekten çok güzel."

Açılış maçının oynanacağı Azteca Stadı'nın önündeki "Ajologol" adlı futbol temalı aksolotl heykeli ise geçen ay kaldırıldı.

Belediye Başkanı Clara Brugada, kalabalıkların fotoğraf çekmek için durup giriş yolunu tıkadığını, ancak heykelin yakında çevredeki yeni bir noktaya yerleştirileceğini söyledi.

Zambrano'ya göre aksolotlların internetteki yükselen ünü, henüz yuvalarını kurtaracak somut adımlara dönüşmedi. Ekoloğun teşhisi kısa ve düşündürücü: "İnsanlar onları akvaryumlarda görmeyi tercih ediyor."