İLKAY AKKAYA / NEFES
Türkiye'nin en kritik ulaşım hatlarında özelleştirme dönemi başlıyor. Vatandaşın vergileriyle yapılan Boğaz'ın iki yakasını birbirine bağlayan köprülerden, şehirlerarası otoyollara kadar kamunun en stratejik ulaşım varlıklarının işletmesi yerli-yabancı şirketlere bırakılacak. Özelleştirme ile yük yine vatandaşa binecek, özel sektör ve yabancı şirketlerin işleteceği yollara zam üstüne zam gelecek, bu durum enflasyonu da artıracak. Karayolları Genel Müdürlüğü'nün (KGM) kontrolünde bulunan 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet Köprüleri ile otoyol ve çevre otoyollarının 30 yıllığına özelleştirilmesine ilişkin Cumhurbaşkanı kararı, Resmi Gazete'de yayımlandı. Söz konusu varlıklar, bir bütün ya da parçalar halinde ayrı ayrı işletme hakkı devri, kiralama, gelir ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun diğer yöntemlerden biri ya da birlikte uygulanarak özelleştirilecek. Mülkiyet devri yapılmayacak. Özelleştirme işlemi, 31 Aralık 2025'e kadar tamamlanacak.
Niğde-Pozantı Otoyolu, Gaziantep Çevre Otoyolu ve Bursa Çevre Otoyolu'nun Çağlayan Kavşağı-Yenişehir Kavşağı arası bağlantı yolları ve bunların üzerinde bulunan bakım, işletme ve hizmet tesisleri, ticaret toplama ve yük aktarma merkezleri özelleştirme kapsamına alındı.
Satılmak istenen köprü ve otoyolların yıllık yaklaşık 600 milyon dolar gelir elde ettiği belirtiliyor. Bu durumda da 30 yılda devletin 18 milyar dolarlık gelirden olacağı öngörülüyor.
23.6 MİLYAR TL GELİR
KGM'nin verileri de önemli yol ve köprülerdeki trafik ve gelir büyüklüğünü ortaya koyuyor. 2025 verilerine göre, kamunun sorumluluğundaki otoyollar ile 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet Köprüleri'nden geçen yıl toplam 585.9 milyon araç geçti. Bunun 142.3 milyonluk kısmı köprülerden, 424.6 milyonluk kısmı otoyollardan geçti. KGM'nin yol, köprü ve tünel ücret gelirleri ise 2025'te 23.59 milyar TL'ye ulaştı.
ÖZELLEŞTİRİLECEK KÖPRÜ VE OTOYOLLAR (GEÇİŞ ÜCRETLERİ)
15 Temmuz Şehitler Köprüsü (59 TL): Yapımına 1970'te başlanan köprü, 30 Ekim 1973'te hizmete açıldı.
Fatih Sultan Mehmet Köprüsü (59 TL): Yapımına 1985'te başlanan köprü, 3 Temmuz 1988'de hizmete açıldı.
Niğde-Pozantı Otoyolu (136 TL): Yapımına 2000 yılında başlandı. Otoyolun büyük bölümü 2013'te tamamlandı.
Edirne-İstanbul-Ankara Otoyolu (506 TL): Edirne-İstanbul 1987-1997, İstanbul-Ankara kesimi ise 1990-2007 yılında bitti.
Pozantı-Tarsus-Mersin Otoyolu (69 TL): İlk kesimi 1991'de açılan otoyol etaplar halinde 2000'de bitti.
Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu (138 TL): Otoyolun ilk bölümü 1990'lı yıllarda ikinci kesimi 1993-1998 döneminde açıldı.
Toprakkale-İskenderun Otoyolu (53 TL): Otoyolun ana kesimleri 1993-2000 döneminde hizmete açıldı.
Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu (102 TL): Yapımına 1999'da başlanıp 2006'da açılan otoyol 2011'de tamamlandı.
İzmir-Çeşme Otoyolu (53 TL): 1993-1996 yılları arasında hizmete açılan otoyolun yapımı 1998'de tamamlandı.
İzmir-Aydın Otoyolu (73 TL): İlk kesimleri 1990'lı yıllarda hizmete açıldı. Son kesimi 2004'te bitti.
Bursa Çağlayan-Yenişehir kesimi (Ücretsiz): Bursa Çevre Otoyolu KGM işletmesindeki kesim kapsama alındı.
İzmir Çevre Otoyolu (Ücretsiz): Etaplar halinde 1992-2006 döneminde hizmete açıldı. 68 kilometre uzunluğunda.
Ankara Çevre Otoyolu (Ücretsiz): 1993-1998 döneminde tamamlandı. Bağlantı yoluyla 114 kilometre.
Gaziantep Çevre Otoyolu (Ücretsiz): Yapımına 1999'da başlandı. 2006'dan itibaren etaplar halinde açıldı.
Kapsama ayrıca bağlantı yolları, bakım ve işletme tesisleri, hizmet tesisleri, ücret toplama merkezleri, ticaret toplama ve yük aktarma merkezleri ile diğer ilgili varlıklar giriyor.
YABANCILARIN TAKİBİNDE
30 yıllığına işletme hakkı devredilecek köprü ve otoyollar yabancı ve yerli yatırımcıların da radarında girdi. İspanya, Güney Kore ve Çin'deki bazı şirketlerin süreci yakından takip ettiği belirtiliyor. Yerli yatırımcıların da ihaleyi beklediği, başta İÇ İçtaş, Limak, Kalyon ve Cengiz Holding olmak üzere yap-işlet-devret modeliyle köprü ve otoyol işleten şirketlerinde ihaleye girmelerine kesin gözüyle bakılıyor.
MÜLKİYET KAMUDA
HAZİNE ve Maliye Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada köprü ve otoyolların satılmayacağının, mülkiyetin devlette kalacağını, işletme hakkının belirli süreyle devredileceği savunuldu. Bakanlık, kamuoyunda öngörülen yıllık 600 milyon dolar kâr kaybı ve 30 yıllık toplam kârın 18 milyar dolara ulaşacağı değerlendirmelerini yalanladı.
DEVLETLEŞTİRECEĞİZ
YENİ Yol Partisi Genel Başkanı Özgür Özel, "İhaleye girecek olanlara söylüyorum. Seneye iktidara geleceğiz. Bütün otoyolları devletleştireceğiz" dedi. Özelleştirmelerin halka yansıyacak zararlarına dikkat çeken Özel, "Ucuz otobanların hepsi beş kat pahalanacak" diye konuştu.
ENFLASYONU YÜKSELTİR
EKONOMİST Prof. Dr. Baki Demirel, özelleştirmenin enflasyonu olumsuz etkileyeceğini söyledi. Demirel, "Otoyol ve köprüler kamusal maldır ve bunların işletilmesi için özel tekstiller yaratılması hem gelir dağılımı adaletini hem de makro istikrarı olumsuz etkileyeceği için karşı çıkılmalıdır" ifadeleri öne çıkmıştı. Demirtaş, şu sözleriyle dikkat çekti: "Milli mücadele günlerinin maneviyatından doğmuş, o ruhun kurumsal devamıdır. Bugün Diyanet İşleri Başkanlığı, o günkü mücadelenin kurumlaşmış ruhudur. Bu kurumu laikliğe aykırı göstermek, hem tarihimize hem de kurucu iradeye yapılmış bir haksızlıktır."
Ekonomist Kerim Rota da, köprü ve otoyolların özelleştirilmesini "Oturduğu evi satıp o evde yüksek fiyata kiracı olmak" benzetmesi yaparak eleştirdi.
Özgür Özel'den köprü ve otoyol ihalelerine girecek firmalara sert mesajGündem
