QWERTY düzeninin ortaya çıkmasında Amerikalı mucit Christopher Latham Sholes'un geliştirdiği daktilonun önemli bir rolü bulunuyor. Sholes ve çalışma arkadaşları, 1860'lı ve 1870'li yıllarda farklı klavye düzenlerini denedi. İlk tasarımlar bugünkü QWERTY'den oldukça farklıydı.
Dönemin mekanik daktilolarında her tuş, kâğıda mürekkep bırakan metal bir parçayı harekete geçiriyordu. Çok hızlı veya belirli harf kombinasyonlarıyla yazıldığında bu parçaların birbirine çarpıp sıkışması önemli bir sorun oluşturabiliyordu.
QWERTY düzeninin yaygın açıklamalarından biri, harflerin bu mekanik sorunu azaltacak şekilde yeniden konumlandırılmasıdır. Smithsonian'ın Amerikan Tarihi Ulusal Müzesi de QWERTY düzeninin mekanik parçaların birbirine çarpmasını önlemek amacıyla kullanıldığını belirtiyor.
AMA “SADECE DAKTİLOYU YAVAŞLATMAK İÇİN” DENİLMİYOR
QWERTY'nin ortaya çıkış nedeni konusunda tarihçiler arasında tam bir görüş birliği bulunmuyor. Uzun süre, harflerin özellikle daktilonun sıkışmasını önlemek ve yazma hızını sınırlamak amacıyla dağıtıldığı anlatıldı.
Ancak daha sonraki araştırmalar farklı bir ihtimale dikkat çekti. Kyoto Üniversitesi'nden Koichi Yasuoka ve Motoko Yasuoka'nın çalışmasına göre, dönemin telgraf operatörleri Morse kodundan gelen mesajları yazıya aktarırken alfabetik klavyede çeşitli sorunlar yaşayabiliyordu. QWERTY düzeninin gelişiminde bu kullanıcıların ihtiyaçları da etkili olmuş olabilir.
Yani bugün internette sıkça anlatılan “QWERTY, insanları yavaş yazdırmak için icat edildi” iddiası, tarihin tamamını açıklayan kesinleşmiş bir gerçek olarak kabul edilmiyor.
QWERTY NASIL STANDART HALİNE GELDİ?
QWERTY'nin kaderini belirleyen en önemli gelişmelerden biri, düzenin Remington daktilolarında kullanılması oldu. Remington'un ticari başarısı arttıkça bu klavyeyi kullanan daktilolar da yaygınlaştı. 1890'lara gelindiğinde QWERTY artık sektörde standartlaşmaya başlamıştı.
Daha sonra daktilo eğitimi veren okulların ve iş yerlerinin bu düzene alışması, QWERTY'nin kullanımını daha da pekiştirdi. Bilgisayarların yaygınlaşmasıyla birlikte yeni klavyeler de kullanıcıların alıştığı bu düzeni büyük ölçüde korudu.
BUGÜN NEDEN HÂLÂ QWERTY KULLANIYORUZ?
Aslında QWERTY'den daha farklı amaçlarla geliştirilen klavye düzenleri de bulunuyor. Örneğin 1930'larda August Dvorak tarafından geliştirilen Dvorak düzeni, sık kullanılan harfleri parmakların daha az hareket edeceği bölgelere yerleştirmeyi amaçladı. Buna rağmen QWERTY'nin onlarca yıllık kullanım geçmişi ve kullanıcı alışkanlığı değişimin önündeki en büyük etkenlerden biri oldu.
Bugün bilgisayar ve telefonlarda QWERTY kullanmamızın temelinde artık mekanik daktiloların sıkışma problemi bulunmuyor. Asıl belirleyici unsur, yaklaşık 150 yıldır devam eden standartlaşma ve insanların bu düzene alışmış olmasıdır.
