Siyasi gelişmeler, tartışmalar gündemi sarsa da her evin bir diğer gerçeği bu:
Geçinebilmek, karın doyurabilmek.
Malum adı Kurban Bayramı.
Bir zamanlar inananlar ibadetlerini rahatça yerine getirir; akşamı beklemeden etler kavrulur, ailece sofraya oturulurdu.
Şimdi o günler çok uzakta…
Kavurmalı sofralar hayal…
Dışarıda da artık masa kurmak; çorba, ara sıcak, etli ana yemek, tatlı ve içecek hepsini birden sipariş etmek bütçe meselesi.
Bir ana yemek ve içecek ortalama bin 500 lira.
Kebap, içecek, salata, çorba, tatlı hesabı ise İstanbul’da ortalama 2 bin 500 lira.
4 kişilik aile için 10 bin liraya çıkabiliyor.
Tüketici isyanda.
Esnaf zorda.
Zorda çünkü; maliyet katlandıkça menüye yansıyor.
Ama nasıl yansıyor?
Cevabı işletmeci Ferdi Çelikbağ’dan aldım.
Tüketici İsyan Ediyor, Esnaf “Zarardayım” Diyor
Ferdi Çelikbağ:
“Maliyetimiz her yıl en az %60 artıyor. Menüye zamları parça parça koyuyoruz. Biz yılda 3 ya da 4 kez zam yaparız. %10’un üzerinde asla olmaz, müşteri gelmez. Bir süre dayanıyoruz, sonra rakam değişiyor. O arada kayıp büyük.”
Aksini yani yüksek zammı menüde gören ayağını kesiyor.
Yeme-içme sektöründe durum kritik.
“Esnaf Battı, Kepenkler İniyor”
Kışı çıkaramayan işletme sayısı arttı.
Ferdi Çelikbağ:
“Sektör zorda. Çok restoran kapandı, devreden çok oldu. Bakın Ortaköy’deyiz; eskiden kiralık dükkân bulunmazdı, şimdi kepenklerin hepsi inik. Esnaf battı. Açık olan yerlere bakın, içleri boş. Ben de her yıl %5 küçülüyorum.”
Boğaz’da Kahvaltı Zamlandı
Başta da söyledim.
Kebap, et, balık, hamur işi hatta sebze yemek artık öyle kolay değil.
Ama esnaf, müşteri ayağını kesmesin istiyor.
Ferdi usta, menüye kahvaltıyı da ekledi.
Peynir-zeytin çeşitleri, yeşillikler, domates-salatalık, et ürünleri, yumurta çeşitleri, menemen, börek, ekmek çeşitleri ve elbette çay…
Fiks menü için kişi başı ödenen ücret bin 250 lira.
Ferdi Çelikbağ:
“Geçen sene bu kahvaltıyı 990 liraya veriyordum. Şimdi bu ayın başında bin 250 lira yaptık. Mekânım dolsun istediğim için kârımdan vazgeçtim.”
Zammın oranı %26,3.
Yani 4 kişilik aile “midem bayram etsin” derse bir sabahta 5 bin lira ödeyecek.
Malum serbest piyasa; bu rakamların en az 2 katının yazıldığı işlermeler var.
Örneğin Zekeriyaköy, Kilyos, Şile, Ağva gibi tatil bölgelerinde 4 kişilik bir aile kahvaltı için 10 bin liradan fazla ödüyor.
Evet, doğruya doğru; fiyat yüksek.
Ama esnaf bir de “madalyonun diğer yüzüne bakın” diyor.
Ferdi Çelikbağ:
“Her şeyi yerinden getiriyorum. Zeytinler Ayvalık’tan, peynir Ezine’den, tulum Erzincan’dan gelir; sucuk için Afyon’a gidilir. Domates Çanakkale, İzmir, Antalya’dan… Tarlada 20 lira olan domates 200 lira oluyor; lojistik, işçilik deniyor. 450 liraya biber aldık. Kızartmada veriyorum; patlıcanı 300 liradan aldığımız oldu.”
Katlanan masraf ortada.
Peki ya fırsatçılık?
Ferdi Çelikbağ:
“Ahlakla alakalı bir durum bu. Fırsatçılık oluyor, yapanlar var. Olmuyor diyemem.”
Evde Kahvaltı Sofrası Ne Kadara Kuruluyor?
Dışarıda durum bu.
Hadi en temel gıdalarla bayram kahvaltısı hazırlamanın bedeline bakalım:
1 kalıp Ezine: 598 lira
İzmir tulum: bin 280 lira
Erzincan tulum (kilo) : bin 180 lira
Çeçil (kilo) : bin 180 lira
Gelibolu eski kaşar (kilo) : bin 690 lira
Kars Göle eski kaşar (kilo) : 980 lira
Taze kaşar (kilo) : 890 lira
320 gram tereyağı: 409 lira
450 gram tereyağı: 576 lira
Zeytinsiz olmaz.
Zeytin şifa demek, aynı zamanda da lüksün yeni adı…
Lüks mega siyah zeytin: 780 lira
Kuru sele: 780 lira
Ayvalık kırma yeşil zeytin: 590 lira
1 kilo Pastırma = 4 Bin 680 Lira
Buraya kadar kahvaltının olmazsa olmazları peynir ve zeytin için “Bunlar nasıl rakam?” dediniz, eminim.
Durun, sırada et mamulleri var.
Kimsenin uzanıp alamadığı pastırmayla başlayayım:
Pastırmanın kilosu, 4 bin 680 lira.
E, bayram kahvaltısına sucuk yakışmaz mı?
Çok yakışır.
1 adet kangal sucuk: bin 836 lira
Baton sucuk (kilo) : 2 bin 820 lira
Acılı parmak sucuk: 2 bin 160 lira
Fıstıklı blok salam (kilo): 2 bin 300 lira
En ucuz et ürünü, 275 gramlık paketlerde satılan kokteyl sosis.
Ucuz dediğime bakmayın; fiyatı 489 lira.
Bal-Kaymak mı? Altın mı?
Bayram kahvaltısına bal ve kaymak da yaraşır.
Kaymağın 250 gramı 395 lira.
Fazlası hem bütçeye hem bünyeye ağır gelir.
Ama asıl bütçeyi zorlayan bal.
Hakkari karakovan petek balın kilosu, 4 bin 200 lira.
Petekli çiçek bal, bin 140 liradan satılıyor.
480 gram süzme çiçek balın etiketi, bin 180 lira.
480 gram başka bir çiçek balı, 625 liradan satışta.
Reçel ve pekmez alternatif malum.
Onların da fiyatını yazayım:
460 gram üzüm pekmezi 375 lira.
330 gram tahin, 240 lira.
450 gramlık reçeller, çeşidine göre 210 ile 600 lira arasında fiyatlandırılmış.
Domates, salatalık da eklenecek…
Söğüşün üzerine lezzet katan zeytinyağı da gezdirilecekk, kekik de serpilecek.
E, yumurta?
Yumurtasız hiç olmaz.
Organik yumurtanın tanesi yine ortalama 15-20 lira.
Ekmek zaten baş tacı da…
Çaysız asla…
Bayram sabahı sıcacık, çıtır çıtır bir börek nasıl olur?
Şahane…
Dışarıdan alırsanız, kıymalı böreğin kilosu, yaklaşık 2 bin lira.
Evde yaparsanız da; yufka ya da un, maya, kıyma, soğan, kuş üzümü, dolmalık fıstık, yağ, süt, baharat derken yine bir tepsisinin fiyatı bin lira civarı diyebiliriz.
İşte hesap ortada.
Hepsinden alınsa alışverişin bedeli 20 bin lirayı aşıyor.
Her şeyden yarımşar kilo almak bile cepleri cayır cayır yakıyor.
Evde Bayram Kahvaltısı: 5 Bin Lira
Ben aldıklarımı yazayım:
Bir kalıp Ezine peynir, yarım kilo İzmir tulum, eski kaşar peyniri, yarım kilo çeçil peyniri, 320 gram tereyağı, yarımşar kilo siyah ve yeşil zeytin, bir kangal sucuk, ufak bir paket sosis, bal ve kaymak…
(Yumurta, domates, salatalık, yeşillik ve börek dahil değil.)
Toplam 7 bin 147 lira ödedim.
Ben kahvaltılık alışverişimi Mısır Çarşısı’ndaki meşhur şarküteriden yaptım.
Fiyatlar oraya ait.
Aslında sepete düşük etiketli ürünleri atmaya çalıştım…
Elbette daha uygun fiyattan satış yapan farklı markalar ve esnaf da var.
Ama tüm bunlar için ortalama 5 bin liralık bir bütçeyi ayırmak şart.
Evde mütevazı bir sofra kurmanın maliyeti ortalama 5-7 bin lira demek.
Tek teselli, alınan kahvaltılıkların ev halkının sayısına göre birkaç hafta idare edecek olması…
Farkında mısınız?
Baklavaya hiç girmedim bile…
Son birkaç bayramdır uzaklarda, hayallerde…
Sütlü tatlıların porsiyonu da 350-400 lira.
Birden fazla alınınca kabullenemez bir ödeme çıkıyor ortaya.
En ucuz talı tulumba…
Onun da kilosu 500 lira.
Evde de yapsak tatlı ciddi anlamda pahalıya patlıyor.
Ne diyelim, keyifli, lezzetli sofralarımız olsun.
Olabilsin…
