Güneydoğu Asya’nın geniş bir bölümünü etkisi altına alan yoğun duman, Endonezya’nın ardından Malezya, Singapur ve Filipinler’e kadar yayıldı. Haftalardır devam eden yangınlar nedeniyle milyonlarca kişi yoğun hava kirliliğine maruz kalırken, bazı bölgelerde kirlilik seviyeleri Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği seviyenin 15 katından fazla oldu.
Yangınların önemli bir bölümü, temmuz ortasından bu yana Sumatra ve Endonezya Borneo’sunda devam ediyor. Bölgedeki kuraklık koşullarının, “Süper El Niño” olarak adlandırılan hava olayı nedeniyle daha da şiddetlendiği belirtiliyor.
Endonezya Sağlık Bakanlığı, temmuz ve ağustos ayları arasında arazi ve orman yangınlarıyla bağlantılı 50 binden fazla solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydetti. Bu vakaların 12 binden fazlasını 5 yaşından küçük çocuklar oluşturuyor.
“BU YIL DAHA KÖTÜ”
Güney Kalimantan eyaletinin Banjarbaru kentinde bir okulda öğretmen yardımcısı olarak çalışan 19 yaşındaki Rizma Nur Fatimah, BBC’ye yaptığı açıklamada, sınıftaki dumanın yoğunluğunun “kendi ayaklarınızı bile göremeyeceğiniz” seviyeye ulaştığını söyledi.
Fatimah, dumanın evin tüm pencereleri ve kapıları kapalı olmasına rağmen içeri girdiğini belirterek, “Doğduğumdan beri bununla yaşıyoruz. Her yıl aynı şey oluyor, bu yüzden neredeyse buna boyun eğdik. Ancak bu yıl daha kötü” dedi.
Yakındaki Pengayuan köyünde yaşayan 23 yaşındaki anne Misbah ise üç yaşındaki kızının yoğun duman sırasında öksürük, boğaz ağrısı ve burun akıntısı yaşamaya başladığını anlattı.
DUMAN FİLİPİNLER VE MALEZYA’YI DA ETKİLİYOR
Yangınlardan yaklaşık 1.300 kilometre uzaklıktaki Filipinler’in Palawan ada eyaletinde de benzer şikâyetler bildirildi. Bölgede yaşayanlar gözlerde, burunda ve boğazda kaşıntı gibi belirtiler yaşadıklarını aktardı.
Doktor Precious Bañas-Melad, bölgede hafif baş ağrılarının görülmeye başladığını belirterek, herhangi bir alerjisi bulunmayan kuzeninin de alerji belirtileri geliştirdiğini söyledi. Bañas-Melad, eşinin ise gözlerinde ve boğazında kaşıntı yaşayan ilk kişi olduğunu ifade etti.
Malezya’da da ülke genelinde hava kalitesinin kötüleşmesi ve dumanın sınır ötesine taşınmasıyla birlikte astım ve konjonktivit vakalarında artış bildirildi.
YANGINLARIN ARKASINDA İNSAN FAALİYETLERİ DE VAR
Endonezya’daki orman ve turbalık yangınları yeni bir sorun değil. Uzmanlara göre krizin kökenleri, Suharto dönemine kadar uzanan onlarca yıllık arazi kullanım değişikliklerine dayanıyor.
Bu dönemde Kalimantan’daki geniş yağmur ormanı ve turbalık alanları tomrukçuluk, plantasyonlar ve büyük ölçekli kalkınma projeleri için kullanıma açıldı.
Günümüzde büyük ölçekli yangınların önemli bir bölümü, endüstriyel plantasyonların genişlemesi ve diğer ticari arazi kullanımlarıyla ilişkilendiriliyor. Çevre örgütleri, araştırmacılar ve hükümet soruşturmaları, bazı şirketlerin geniş arazileri temizlemek için yangını ucuz ve etkili bir yöntem olarak kullandığını defalarca ileri sürdü.
Uzmanlar, kuraklık ve El Niño koşullarının yangınların yayılmasını kolaylaştırdığını, ancak duman krizinin boyutunda insan faaliyetlerinin de önemli rol oynadığını belirtiyor.
Drenajı yapılan turbalık alanlar, endüstriyel kereste sahaları ve palm yağı plantasyonları, arazileri yangına daha açık hale getirirken, yangınlar aynı bölgelerde tekrar tekrar görülebiliyor.
Geleneksel uygulamalardan farklı olarak büyük ölçekli arazi geliştirme faaliyetleriyle bağlantılı yangınların kontrol altına alınmasının daha zor olduğu ve çevre ile halk sağlığı üzerinde çok daha geniş çaplı etkilere yol açabildiği belirtiliyor.
TURBALIK ALANLAR “KARBON BOMBASINA” DÖNÜŞEBİLİYOR
Endonezya Borneo’sundaki yangınları özellikle endişe verici hale getiren unsurlardan biri, yangınların dünyanın en büyük tropikal turbalık ekosistemlerinden birinde devam etmesi.
Normal koşullarda bu turbalıklar, devasa karbon depoları işlevi görüyor. Ancak mevcut koşullar gibi olağan dışı dönemlerde bu alanlar “karbon bombalarına” dönüşebiliyor.
Endonezya’daki çevre kuruluşu Yayasan Konservasi Alam Nusantara’da turbalık araştırmacısı Dr. Nisa Novita, turbalıkların suyla doygun yapısının ayrışmayı yavaşlattığını ve karbonun binlerce yıl boyunca yer altında birikmesine olanak sağladığını belirtti.
Novita, bu durumun aynı zamanda turbalıkların kurutulması veya yakılması halinde büyük miktarda karbonun hızla atmosfere salınmasına neden olabileceğini ifade etti.
“SÜPER EL NİÑO” YANGINLARI DAHA DA KÖTÜLEŞTİREBİLİR
Uzmanlar, mevcut “Süper El Niño” koşullarının önümüzdeki aylarda daha da şiddetlenmesi halinde yangınların önemli ölçüde büyüyebileceği uyarısında bulunuyor.
Orman yangını adli incelemeleri uzmanı ve Institut Pertanian Bogor Üniversitesi’nden Profesör Bambang Hero Saharjo’ya göre, Endonezya’da geçen yıl El Niño olmamasına rağmen orman yangınlarında 359 bin hektarlık alan yandı.
Saharjo, araştırma raporlarına atıfta bulunarak bu yılki El Niño koşullarında 11 milyon hektara kadar alanın yanabileceğini ve bunun Endonezya’nın 1997-1998 yıllarında yaşadığı en ağır yangın sezonlarından biriyle aynı ölçekte olabileceğini söyledi.
“EYLÜL BİZİM İÇİN ANA MÜCADELE”
Endonezya Orman Bakanı Raja Juli Antoni, hafta başında yaptığı açıklamada mevcut yangınları söndürme mücadelesinin kritik bir aşamaya girdiğini belirtti.
Antoni, “Sorunlarımız sona ermedi. Eylül, El Niño’nun zirve yaptığı dönem. Eylül bizim için ana mücadele” ifadelerini kullandı.
Tatil cennetine bomba yağdı: Plajdan panik içinde kaçtılarDünya
