ABD’ye kaçırılan 100 heykel evine döndürüldü. Bir uçağa doldurulup getirildi

ABD’den Türkiye’ye iadesi yapılan 100 kültür varlığı İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde tanıtıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen basın toplantısında, Amerika Birleşik Devletleri'nden Türkiye'ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığını tanıttı ve "Kaçış Yok: Boubon" sergisinin açılışını gerçekleştirdi.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy program sonunda heyetle birlikte müzeyi gezip getirilen eserleri inceleyerek eserler hakkında bilgi aldı.

Bakan Ersoy, Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos'un da katıldığı programda, eserlerin iade süreçlerini, bilimsel araştırmaların ortaya koyduğu bulguları ve uluslararası iş birliğiyle elde edilen sonuçları paylaştı.

2026 yılının mayıs ayında ABD'de yerleşik bir müzayede evinin satışa sunduğu Anadolu kökenli eserler için Bakanlığın harekete geçtiğini belirten Bakan Ersoy, hazırlanan bilimsel veri ve belgelerin Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile paylaşıldığını ifade etti. Ersoy, yürütülen çalışmalar sonucunda eserlerin satışının durdurulduğunu ve Türkiye'ye iadelerinin sağlandığını açıkladı.

TOKAT’TAN 40 ESER VAR

ABD’den iade edilen 100 kültür varlığı arasında Tokat’ın Erbaa ilçesinde yer alan Horoztepe kökenli 40 eserin önemli bir yer tuttuğunu ifade eden Ersoy, MÖ 2300 ile 2000 yıllarına tarihlenen eserlerin Erken Tunç Çağı Anadolu'sunun gelişmiş metal işçiliğini yansıttığını kaydetti.

Ersoy, sözlerinin devamında törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplardan oluşan eser grubunun iadesinde Prof. Dr. Tahsin Özgüç'ün bilimsel çalışmalarından yararlanıldığını aktararak söz konusu araştırmaların eserlerin biçim ve üretim özelliklerinin karşılaştırılmasına imkan sağladığını ifade etti.

Horoztepe'de 1953 yılında yapılan kaçak kazılara ve sonrasında kurtarılan buluntulara ilişkin kayıtların da araştırmalarda kullanıldığını ifade eden Ersoy, elde edilen verilerin, eserlerin yurt dışına çıkarılma ve müze koleksiyonlarına giriş süreçlerini aydınlatan belgelerle tamamlandığını kaydetti. Ersoy, yaklaşık 70 yıl sonra gerçekleşen iadenin farklı bilimsel ve tarihî kanıtların birlikte değerlendirilmesiyle mümkün olduğuna dikkat çekti.

44 MİMARI LEVHA GERİ ALINDI

Türkiye'ye kazandırılan ikinci önemli grubun Burdur'un Düver Köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levhadan oluştuğunu açıklayan Ersoy, Arkaik Dönem'e ait eserlerin MÖ 6. yüzyıla tarihlendiğini kaydetti.

Dönemin yapılarında çatı ve kaplama düzenlerinde kullanılan levhaların bezeme, biçim ve üslup özelliklerinin bilinen örneklerle karşılaştırıldığını ifade eden Ersoy, arşiv ve koleksiyon kayıtları üzerinden eserlerin dağılışının izlendiğini ifade etti.

Bakan Ersoy, sözlerinin devamında 2022 yılında ABD'den, 2024 yılında Danimarka'dan ve 2025 yılında Virginia Güzel Sanatlar Müzesinden gerçekleştirilen iadelerin ardından J. Paul Getty Müzesi'ndeki eser grubunun da Türkiye'ye kazandırıldığını duyurdu. İade edilen Düver eserlerinin, hazırlanacak bir proje kapsamında İstanbul Arkeoloji Müzelerinin koleksiyonlarındaki diğer parçalarla bir araya getirileceğini açıklayan Ersoy, "Her bir parça bize geçmişte yaşanan yağmayı hatırlatırken, aynı zamanda kararlılığın birleştirici gücünü de anlatacak." ifadelerine yer verdi.

KADERİNİ 1976 TARİHLİ TUTANAK DEĞİŞTİRDİ

İadesi sağlanan eserler arasında Aphrodisias Antik Kenti'ne ait bir portrenin de bulunduğunu açıklayan Ersoy, eserin kentle bağlantısının ve yurt dışındaki koleksiyonlara uzanan geçmişinin Bakanlık uzmanları tarafından araştırıldığını bildirdi.

Arşiv belgeleri ile eski koleksiyon kayıtlarının karşılaştırıldığını anlatan Ersoy, 1976 yılında hazırlanan olay yeri tutanağında yer alan bir ifadenin yıllar sonra yürütülen iade çalışmalarına önemli bir dayanak oluşturduğunu ifade etti.

Ersoy, söz konusu tutanakta savcının, "Tespit edilip belgelenenler dışında başka eserlerin de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır." ifadelerini kullandığını anımsatarak söz konusu kaydın, arkeolojik verilerle birlikte değerlendirilmesinin, portrenin izlediği yolun aydınlatılmasına ve iade talebinin somut kanıtlarla desteklenmesine katkı sağladığını belirtti.

İade edilen 100 eser arasında tiyatro maskları ve tanrıça heykelcikleri gibi özel parçaların da bulunduğunu söyleyen Ersoy, eserlerin artık doğup şekillendikleri kültürün diğer unsurlarıyla bir arada olduğunu bildirdi.

ESERLER YILLAR SONRA AYNI SERGİDE BULUŞTU

"Kaçış Yok: Boubon" sergisinin tarihi eser kaçakçılığına karşı yürütülen mücadelenin onlarca yıla yayılan sonuçlarını ortaya koyduğunu da ifade eden Ersoy, Burdur'un Gölhisar ilçesine bağlı İbecik Köyü yakınlarındaki Boubon Antik Kenti'nden kaçırılan bronz heykellerin dönüş sürecini anlattı.

Roma imparatorları ve imparatorluk ailesinin onurlandırıldığı Sebasteion'da bulunan heykellerin, 1960'lı yıllarda kaçak kazılarla parçalanarak yurt dışına çıkarıldığını açıklayan Ersoy; başları, gövdeleri ve uzuvları farklı ülke ve koleksiyonlara dağılan eserlerin sergide yeniden bir araya getirildiğini kaydetti.

Ersoy, Türkiye'ye kazandırılan Boubon kökenli kültür varlıkları arasında Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve Marcus Aurelius'a ait eserlerin de bulunduğunu belirtti.

Boubon eserlerinin izini sürme çalışmalarının Prof. Dr. Jale İnan'ın öncülüğünde başladığını anımsatan Ersoy, İnan'ın yazıtları, kaideleri ve yurt dışındaki heykelleri birlikte değerlendiren araştırmalarının bugünkü çalışmaların bilimsel temelini oluşturduğuna dikkat çekti. Gazeteci ve yazar Özgen Acar'ın dosyayı belgeler ve tanıklıklarla gündemde tuttuğunu belirten Ersoy, The New York Times yazarları Graham Bowley ve Tom Mashberg'in araştırmalarının da eserlerin dönüşüne katkı sağladığını ifade etti.

TANIKLAR VE ANALİZLER KANITLADI

İade çalışmalarında İbecik Köyü sakinlerinin görgü tanıklıklarına yeniden başvurulduğunu açıklayan Bakan Ersoy, heykellerin nerede ve nasıl bulunduğuna, köyden hangi yollarla çıkarıldığına ilişkin anlatımların eski fotoğraflar ve müze kayıtlarıyla birlikte değerlendirildiğini ifade etti.

Heykellerin ayakları ile kaidelerdeki bağlantı izlerinin karşılaştırıldığını anlatan Ersoy, Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbının kaidedeki oyuklarla uyumunun somut bulgulardan biri olduğunu söyledi. Bu bağlantının toprak ve kurşun izotop analizleriyle de desteklendiğini ileten Bakan Ersoy, Almanya'daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezinde yürüttüğü çalışmalarla sürece katkı sağlayan Prof. Dr. Ernst Pernicka'ya teşekkür etti.

Ersoy, bilimsel araştırmalara da yeni bir ivme kazandırdığını ifade ederek Boubon'da 2023 yılında yeniden başlayan arkeolojik kazıların, Burdur Arkeoloji Müzesinin koordinasyonunda Dr. Düzgün Tarkan ve kazı ekibi tarafından sürdürüldüğünü açıkladı.

“HAKLININ VE ADALETİN SESİ OLDULAR”

Bilimsel araştırmaların hukuki sonuçlara dönüşmesinde Manhattan Bölge Savcılığı ve HSI'ın önemli rol üstlendiğini açıklayan Ersoy, "Bu sergi, Sayın Bogdanos ve ekibinin kültür varlıklarının iadesi konusunda dünyadaki yaklaşımı değiştirdiklerinin en önemli göstergesidir. Onlar, yalnızca eserleri ait oldukları topraklara yeniden kavuşturmakla kalmadılar; haklının ve adaletin de sesi oldular." dedi.

Bakanlık ekipleri, bilim insanları ve serginin küratörlüğünü üstlenen Kültür ve Turizm Uzmanı Egemen Batu Varol başta olmak üzere çalışmalara katkı sunanları kutlayan Ersoy, Dışişleri Bakanlığı ve Türkiye'nin New York Başkonsolosluğunun süreçteki desteğine, Türk Hava Yollarının da eserleri ücretsiz ve güvenli biçimde Türkiye'ye ulaştırdığına işaret etti.

"Amacımız eserleri bir vitrinden alıp başka bir vitrine koymak değil, hikâyeleri ve ait oldukları kültürel bütünlük içinde onları yeniden değerlendirebilmektir." ifadelerine yer veren Ersoy, "Anadolu'dan yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarımızın izini sürmeye ve onları bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalarla ait oldukları topraklara kazandırmaya devam edeceğiz." sözlerini sarf etti.