Savaş bilançosu ağır oldu

İLKAY AKKAYA / NEFES

Orta Doğu’daki savaşın Türkiye ekonomisine faturası büyüyor. Merkez Bankası rezervleri erirken, piyasalarda dalgalanma ve yabancı çıkışı hızlanıyor. Orta Doğu’da patlayan savaşın dumanı yalnızca çatışma hattında değil, Türkiye ekonomisinde de tütüyor. ABD-İsrail’in İran’a saldırısıyla başlayan ve 40 gün boyunca devam eden çatışmalar şimdilik durdu; kırılgan bir ateşkes devreye girince piyasalar da biraz olsun nefes aldı.

Türkiye ekonomisi, bölgesel konumunun da etkisiyle İran savaşından derinden etkilendi. Merkez Bankası (MB) para piyasalarını sınırlayabilmek için döviz rezervlerini devreye aldı. Borsa İstanbul kayıpların sınırlı kalması için bir dizi tedbir açıkladı. Enerji maliyetlerindeki artışın etkisini sınırlayabilmek için eşel mobil sistemi devreye alındı. Ancak tüm önlemlere rağmen maliyet çok ağır oldu.

DÖVİZE MÜDAHALE

28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana MB, döviz kurlarını kontrol altında tutabilmek için piyasalara milyarlarca dolarlık müdahalede bulundu. Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi ve TCMB eski başekonomisti Hakan Kara’nın yaptığı hesaplamaya göre 5 haftada Merkez Bankası rezervlerinden 49.3 milyar dolar eksildi. Kara; geçen yıl İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla piyasalardaki dalgalanmayı yönetmek için MB’nin 5 haftada 51.9 milyar dolarlık müdahalede bulunup ardından faiz artırmak zorunda kaldığına da dikkat çekti.

Kara, ateşkes devreye girmeseydi, rezervlerin eksiye doğru gidebileceğini de vurguladı. Ekonomist Kara, “Bundan sonra gerginlik büyümezse rezervler toparlanacaktır. Fakat hiçbir şeyin garantisi yok; bu nedenle MB’nin nisanda resmi faizi fiili faize eşitlemesi en basiretli davranış olacaktır” değerlendirmesini yaptı. Merkez Bankası’nın swap hariç net rezervleri 18.4 milyar dolara indi.

28.7 MİLYAR DOLAR

MB savaş boyunca piyasalara müdahale ederken altın stoklarından da satış yaptı. Financial Times’ın Londra merkezli Metals Focus verilerine dayanarak yaptığı hesaplamaya göre MB savaş döneminde 52 ton altın sattı, 79 tonluk altın takası da gerçekleştirdi. MB, altın stoklarını döviz ihtiyacını karşılamak için eritmek zorunda kaldı. Yabancılar 40 günlük savaş süresince sıcak para, hisse senedi ve tahvil piyasalarından toplam 28.7 milyar dolarlık satışa imza atmış oldu.

21.5 milyar dolarlık sıcak para kaçtı

Cazip TL faizi dolayısıyla Türkiye’ye gelen sıcak para (carry trade) da 40 günlük savaş döneminden etkilendi. Döviz kurlarındaki yükselişi göze alamayan yabancı yatırımcılar, carry trade kanallarından 21.5 milyar dolarlık çıkışa imza attı. Sadece savaşın ilk haftasında 11 milyar doların üzerinde çok sert bir sıcak para çıkışı yaşandığı hesaplanıyor.

Yabancılar borsadan çıktı

Savaş sürecinde en ağır hasar alan Borsa İstanbul’da ateşkes ilan edilinceye kadar 1.1 milyar dolarlık hisse senedi satışı gerçekleşti. Yabancıların ateşkesin kalıcı olmasıyla geri dönmesi bekleniyor. Aynı dönemde yabancılar 6.1 milyar dolarlık tahvil satışı da yaptı.