10 Kasım 1938...
Dolmabahçe Sarayı'nda saatler 09.05'i gösterdiğinde, bir milletin yüreğine tarifsiz bir acı düştü. Kurtuluş Savaşı'nın Başkomutanı, Cumhuriyetimizin kurucusu Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk hayata gözlerini yummuştu.
İstanbul'dan yükselen acı haber, Anadolu'nun dört bir yanına yayıldı. Bir millet, kendisine bağımsızlığın yolunu açan liderine veda etmeye hazırlanıyordu.
ATATÜRK'E SON VEDADA KARAKÖY'DEN ESRARENGİZ SESLER YÜKSELDİ
Cumhuriyetimizin kurucusu Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün son günlerine ve cenaze törenine tanıklık eden yazar Mina Urgan, yaşadıklarını Bir Dinozorun Anıları adlı kitabında şu sözlerle anlattı:
“Mustafa Kemal Dolmabahçe Sarayı’nda can çekişirken, bizler, üniversiteli gençler, sabah akşam sarayın önündeki caddeye giderdik.
Sabah, fakültelerimize gitmeden, akşam evimize dönmeden, oraya uğrardık mutlaka.
Sanki bir yakınımız orada ağır hasta yatıyordu.
Saçma bir umutla, iyi bir haber alabilmek umuduyla, giremediğimiz sarayın önünde sessizce dolanırdık.
Gözlerimizi sarayın damındaki bayraktan ayırmazdık.
Ve bir sabah, dokuzu beş geçe, ben ve arkadaşlarım, o bayrağın yarıya indirildiğini gördük. Gene sessizce, birbirimize sarıldık.
Benim yaşımda olmayanların hiç anlayamayacağı kişisel bir acıydı bu.
Acımız bir yana, bir de sorumluluk duyuyorduk.
Çünkü Mustafa Kemal, bütün gençlere, ama özellikle bizim kuşağımıza emanet etmişti Cumhuriyeti.
Dolmabahçe Sarayında katafalkı ziyaret ederken, Halet ile benim arkamda yürüyen Şefika’nın usul usul ağladığını duyuyordum.
Cenazeyi, aile dostu bir avukatın Karaköy’de caddeye bakan bürosundan seyrettik.
Büro Yüksekkaldırım’ın tam altındaydı.
Top arabası görününce, ansızın, şiddetli bir dolu yağıyormuşcasına, ‘çıt çıt çıt’ sesleri geldi oradan.
Meğer, eskiden basamaklı olan Yüksekkaldırım’da toplanan Yahudiler, dinlerinin yas geleneğine uyarak, giysilerinin düğmelerini aynı anda koparmışlar yere atmışlardı.
Düşen düğmelerdi o dolu sesini çıkaran.”
GÖZLERİ DOLMABAHÇE'NİN BAYRAĞINDAYDI
Mina Urgan'ın tanıklığı yalnızca cenaze töreniyle sınırlı değildi. Atatürk'ün son günlerinde Dolmabahçe Sarayı'nın önünde yaşanan endişeli bekleyişi de yıllar sonra anılarında anlatmıştı.
Ve 10 Kasım sabahı...
Bayrak yarıya indirildi.
Urgan'ın anlatımına göre gençler, korktukları gerçeği anladıklarında hiçbir şey söylemeden birbirlerine sarıldı.
Cumhuriyet'in kurucusunu kaybetmenin acısına, kendilerine emanet edilen Cumhuriyet'i koruma sorumluluğu da eşlik ediyordu.
BİR MİLLETİN YASI GAZETELERİN MANŞETLERİNE TAŞINDI
Atatürk'ün ölüm haberinin duyurulmasının ardından Türkiye'de yas başladı. Bayraklar yarıya indirildi, gazeteler Cumhuriyet'in kurucusunun vefatını özel baskılarla ve geniş haberlerle okuyucularına duyurdu.
Haber gazetesi, tarihî kaybı “Atamız öldü. Yaşasın Cumhuriyet!” sözleriyle manşetine taşıdı.
Acı haber Türkiye sınırlarını da aştı. Dünya basını, Atatürk'ün vefatına geniş yer verdi.
Fransa'da yayımlanan Paris Soir gazetesi, Fransa Dışişleri Bakanı'nın Atatürk'ün bağımsızlık mücadelesindeki ve Türkiye'nin gelişimindeki rolünü vurgulayan değerlendirmesini aktardı.
Ancak Türkiye'de gözler, son vedanın yapılacağı Dolmabahçe Sarayı'na çevrilmişti.
SON KEZ GÖREBİLMEK İÇİN DOLMABAHÇE'YE AKIN ETTİLER
Atatürk'ün naaşı, 16 Kasım'da Dolmabahçe Sarayı'nın Muayede Salonu'nda halkın ziyaretine açıldı.
Binlerce insan, Cumhuriyet'in kurucusunu son kez görebilmek için saraya geldi.
Mina Urgan da arkadaşlarıyla birlikte Dolmabahçe'deki katafalkı ziyaret edenler arasındaydı.
Anılarında, ziyaret sırasında arkasında yürüyen arkadaşı Şefika'nın sessizce ağladığını duyduğunu anlattı.
Dolmabahçe'deki bu vedanın ardından 19 Kasım'da İstanbul, Atatürk'ü Ankara'ya uğurlamak üzere bir kez daha toplandı.
DOLMABAHÇE'DEN ANITKABİR'E UZANAN SON YOLCULUK
19 Kasım 1938'de düzenlenen cenaze töreninin ardından Atatürk'ün naaşı Sarayburnu'ndan Yavuz zırhlısına nakledildi.
Deniz yoluyla İzmit'e ulaştırılan naaş, buradan özel trenle Ankara'ya götürüldü.
20 Kasım'da başkente ulaşan cenaze, 21 Kasım'da düzenlenen devlet töreniyle Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine konuldu.
Atatürk'ün naaşı, 15 yıl sonra, 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e nakledildi.
88 YIL GEÇTİ, O GÜNLERİN HÜZNÜ HAFIZALARDAN SİLİNMEDİ
10 Kasım 1938'den bugüne tam 88 yıl geçti.
Dolmabahçe'nin önünde umutla bekleyen gençler, yarıya indirilen bayrağın altında birbirine sarılan arkadaşlar, son vedada gözyaşlarını tutamayan insanlar ve Karaköy'ün taşlarına düşen düğmeler...
Her biri, Atatürk'ün vefatının ardından yaşanan büyük yasın farklı bir tanıklığı olarak bugüne ulaştı.
Bugün Türkiye, Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü ölümünün 88'inci yılında saygı, minnet ve özlemle anıyor.
Aradan geçen 88 yılda kuşaklar değişti, takvimler değişti. Ancak 10 Kasım 1938'de saat 09.05'te yaşanan büyük kaybın hüznü, bir milletin hafızasındaki yerini korudu.
