Dünya genelinde ev yaşamı ve yaşam alanlarının hijyeni söz konusu olduğunda toplumlar arasında büyük kültürel farklılıklar göze çarpıyor. Türkiye’de çok küçük bir kesim dışında toplumun tamamı evlerine girerken dışarıda kullanılan ayakkabıları kapı önünde veya antrede çıkarıyor.
Yabancı dizi ve filmlerde karakterlerin sokak ayakkabılarıyla salonda gezindiğini, hatta koltuk ve yatakların üzerine uzandığını gören Türk izleyicileri şaşkınlığa uğratan bu durum, Batı Avrupa toplumlarında köklü bir yaşam tarzı olarak kabul görüyor.
"AYAKKABINI ÇIKAR" DEMEK KABALIK VE SAYGISIZLIK SAYILIYOR
İngiltere başta olmak üzere Fransa, İtalya ve İspanya gibi Batı Avrupa ülkelerinde bir misafire "Ayakkabılarınızı çıkarır mısınız?" teklifinde bulunmak ciddi bir nezaketsizlik ve kabalık olarak değerlendiriliyor.
Misafirin çorapla veya çıplak ayakla kalmasını, o kişinin mahremiyetine ve rahatına müdahale şeklinde yorumlayan bu kültürlerde; ayakkabı, kıyafet bütünlüğünün ayrılmaz bir parçası olarak görülüyor. Ayrıca şehir altyapılarının gelişmişliği, kaldırımların sürekli yıkanması ve sokakların çamurdan arındırılmış olması da evde ayakkabı giyme alışkanlığını pratik açıdan destekliyor.
KÖKENİ DİNİ VE SOSYOLOJİK NEDENLERE DAYANIYOR
Sosyolojik ve tarihsel araştırmalar, eve girerken ayakkabı çıkarma davranışının temelinde ilk olarak dini faktörlerin yattığını ortaya koyuyor. İslamiyet ve Budizm başta olmak üzere çeşitli inançlarda, ibadet mekânlarına girmeden önce temizlik şartı sebebiyle ayakkabılar çıkarılıyor.
Zamanla ibadet alanlarının ev ortamlarıyla bütünleşmesi ve halı kullanımının yaygınlaşmasıyla bu gelenek günlük ev yaşamının değişmez bir parçasına dönüşüyor.
Dinler arası etkileşim ve coğrafi koşullar ise bu davranışın sınırlarını belirliyor. Örneğin Rusya, Ukrayna ve İskandinav ülkelerinde yaşayan nüfusun büyük bölümü Hristiyan ve Ortodoks olmasına karşın; sert kış şartları, kar, çamur ve komşuluk etkileşimi nedeniyle evlerine kesinlikle ayakkabıyla girmiyor.
Batı ve Güney Avrupa’da ise ılıman iklim ile kentsel temizlik standartları bu geleneksel dönüşümün önüne geçiyor.
