Kış mevsimiyle birlikte yükselen enerji ve yakacak giderleri, özellikle doğalgaz altyapısının bulunmadığı kırsal ve dağlık yerleşim yerlerinde yaşayan vatandaşları farklı çözümlere yöneltti. Odun ve kömür fiyatlarının bütçeleri zorladığı bu bölgelerde halk, ısınma sorununu bataklık alanları kazarak çıkardıkları doğal bir malzemeyle çözüyor. Sıfır maliyetle elde edilen bu kaynak, vatandaşların kışı fatura ödemeden geçirmesini sağlıyor.

Burada yaşayanlar yakacak parası vermiyor. Toprak cayır cayır yanıyor - Resim : 1

TURBA TOPRAĞI BİN YILLIK DOĞAL OLUŞUM

Yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılan bu ısınma yönteminin temelinde, bilim dünyasında "turba" (torf) olarak bilinen organik toprak yer alıyor.

Bataklık alanlarda binlerce yıl boyunca su altında kalan bitki kalıntılarının oksijensiz ortamda çürümesiyle meydana gelen turba, jeolojik olarak kömürleşme sürecinin ilk aşaması kabul ediliyor. Yüksek karbon oranına ve ciddi bir ısıl değere sahip olan bu malzeme, kurutulduğunda yüksek enerji açığa çıkarıyor.

Burada yaşayanlar yakacak parası vermiyor. Toprak cayır cayır yanıyor - Resim : 2

AYLARCA GÜNEŞTE BEKLETİLİYOR

Bölge halkının kışlık yakıt hazırlığı yaz ve sonbahar aylarında başlıyor. Bataklık arazilere giden vatandaşlar, özel el aletleri yardımıyla bu yoğun organik toprağı büyük dikdörtgen bloklar halinde keserek yüzeye çıkarıyor.

Nemli olarak çıkarılan bloklar, açık havada güneş ve rüzgarın etkisiyle aylarca kurumaya bırakılıyor. Suyunu tamamen kaybedip sertleşen turba blokları, kış aylarında sobalarda tıpkı odun ve kömür gibi uzun süre yanabilen bir yakıta dönüşüyor.

Burada yaşayanlar yakacak parası vermiyor. Toprak cayır cayır yanıyor - Resim : 3

KARBON DEPOSU BATAKLIKLAR TEHLİKE ALTINDA

Yakacak masrafını sıfıra indirmesiyle ekonomik bir alternatif sunan bu yöntem, çevre bilimcilerin gündeminde yer alıyor. Uzmanlar, turba bataklıklarının dünyadaki en büyük doğal karbon depoları olduğunu vurguluyor.

Bu alanların kontrolsüz biçimde kazılması, binlerce yıldır toprak altında biriken karbonun atmosfere karışmasına neden olarak küresel ısınmayı tetikliyor ve bataklık ekosistemine zarar veriyor. Bu gerekçeyle birçok ülkede turba çıkarılması tamamen yasaklanırken, bazı bölgelerde ise yalnızca yerel halkın kendi ihtiyacı için sıkı kotalar uygulanıyor.

EV İÇİ KULLANIMDA KARBONMONOKSİT VE HASTALIK UYARISI

Ekonomik açıdan maliyetsiz bir seçenek olan turba kullanımı, sağlık uzmanlarının uyarılarını da beraberinde getiriyor. Endüstriyel işlemden geçmemiş ve filtrelenmemiş organik turba bloklarının ev içi sobalarda tam ve temiz bir yanma gerçekleştiremediği ifade ediliyor.

Uzmanlar, bu durumun renksiz ve kokusuz olan karbonmonoksit gazının yaşam alanlarına sızma riskini artırdığını belirtiyor. Ayrıca sobadan çıkan yoğun dumanın ev içi hava kalitesini düşürdüğü kronik baş ağrıları, solunum yolu zehirlenmeleri, astım atakları ve uzun vadede KOAH gibi kalıcı akciğer hastalıklarına yol açabileceği kaydediliyor.

Burada yaşayanlar yakacak parası vermiyor. Toprak cayır cayır yanıyor - Resim : 5

TURBA NEDİR VE NERELERDEN ÇIKARILIR?

Halk arasında "torf" olarak da bilinen ve ısınma amacıyla kullanılan turba; bataklık, sazlık ve sulak arazilerden çıkarılan organik bir yakıt türüdür. Binlerce yıl boyunca su altında kalan bitki ve yosun kalıntılarının, oksijensiz ortamda kısmen çürümesiyle oluşan bu toprak tabakası, kömürleşme sürecinin ilk evresi olarak kabul edilir.

Dünya üzerindeki en zengin ve geniş turba yatakları, yağışlı ve soğuk iklime sahip Kuzey Yarımküre ülkelerinde yoğunlaşmaktadır. Rusya (özellikle Batı Sibirya'daki Vasyugan Bataklığı), Kanada'nın kuzey düzlükleri, İrlanda, İskoçya ve Baltık ülkeleri (Finlandiya, Estonya, Letonya) küresel üretimin merkezini oluşturur.

Türkiye’de ise iklim koşullarına bağlı olarak daha sınırlı rezervlere rastlanmakla birlikte; Bolu (Yeniçağa Gölü havzası), Trabzon (Ağaçbaşı Turba Bataklığı), Rize, İstanbul (Silivri-Danamandıra), Afyonkarahisar (Sincanlı) ve Göller Yöresi (Isparta, Burdur, Antalya) öne çıkan başlıca bölgelerdir.

Sulak zeminlerden özel makineler veya kesici aletlerle kalıp halinde çıkarılan turba, doğadan ilk alındığında yüksek oranda nem barındırır. Yakıt olarak kullanılabilmesi için açık havada aylarca kurutulup sertleştirilmesi gereken bu bloklar, kuruma işleminin ardından soba ve ocaklarda yakılarak evlerin ısıtılmasında ya da termik santrallerde enerji üretiminde değerlendirilir.