Çanlar 'deli başkan' için çalıyor

Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, ülkenin Temsilciler Meclisi’ne bakan bir balkonda, kabine şefi Manuel Adorni parlamentoya hitap ederken yüzünde bir gülümsemeyle durdu.

İngiliz Financial Times gazetesinde bugün yayımlanan habere göre, Adorni, hakkında geçen ay başlatılan ve olası yasa dışı zenginleşme iddialarını konu alan federal soruşturmaya atıfla, “Hiçbir suç işlemedim ve bunu mahkemelerde kanıtlayacağım” dedi. Çarşamba günü milletvekillerinin beş saat süren sert sorgulamasına damgasını vuran konu da bu oldu.

Normalde rutin bir hükümet ilerleme raporu niteliği taşıyan ve Arjantin devlet başkanlarının neredeyse hiç katılmadığı bu oturum, sağcı hükümeti son iki ayda sarsan skandallar ve ekonomik zorlukların ardından dramatik bir siyasi sahneye dönüştü.

ANKETLERDE ONAY ORANI DÜŞÜYOR

Çeşitli anketlere göre Milei’nin onay oranı şubatta yüzde 40’ların ortasındayken bu ay yüzde 30’ların ortasına geriledi. Torcuato di Tella Üniversitesi’nin yakından izlenen endeksine göre, yönetime duyulan güven de nisanda yüzde 12 düşerek üst üste dördüncü aylık gerilemesini kaydetti.

Buenos Aires şehir merkezinde bir bakkal işleten 36 yaşındaki Federico Freire, “Milei başkan olduğunda Dünya Kupası’nı kazanmışız gibi sevinmiştim ama şimdi büyük hayal kırıklığı yaşıyorum” dedi.

Arjantin’de muhalefet partileri hâlâ son derece düşük bir popülariteye sahip. Ekonomiyi geçmişte kötü yönetmiş olmalarının yükünü taşıyorlar ve Milei’nin 2023’teki dışarıdan gelen zaferiyle dağılmış durumdalar. Ancak son haftalarda 2027’de Milei’ye meydan okuyacak yeni adaylar arayarak yeniden toparlanmaya başladılar.

Buenos Aires merkezli siyasi danışman Sergio Berensztein, bir dönem güvenli görünen yeniden seçilme kampanyasının “artık biraz daha açık bir yarışa dönüşmeye başladığını” söyledi. Berensztein, “Hükümetin bazı ekonomik vaatleri gerçekleşmiyor ve çok fazla hata yapıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan, Milei'nin gelecek yılki seçimlerde başarısız olması durumunda, ABD Başkanı Donald Trump, Macaristan'da Victor Orban'ın ardından bir yakın müttefikini daha kaybetmiş olacak.

EKONOMİ BELİRLEYİCİ

Bu tabloyu belirleyen temel unsur ekonomi.

Arjantinlilerin, Milei’nin üç haneli enflasyonu kontrol altına almasıyla hissettiği rahatlama; perakende, imalat ve büyük sanayi kollarında faaliyetlerin yavaşlamasıyla yerini hayal kırıklığına bıraktı. Reel ücretler düşüyor. İşsizlik 2025’in son üç ayında yüzde 7,5’e yükselerek 2020’den bu yana en kötü dördüncü çeyrek seviyesine çıktı. İlerleme kaydedilmiş olsa da yıllık enflasyon martta hâlâ yüzde 32,6 seviyesindeydi.

Bakkal işletmecisi Freire, satışlarının bu yıl yüzde 30 düştüğünü söyledi. “Milei büyük şirketlere öncelik veriyor gibi hissediliyor. Geride kalırsanız da bu sizin suçunuzmuş gibi” dedi.

SKANDALLAR PEŞİNİ BIRAKMIYOR

Bu ekonomik arka plan karşısında, yetkililerin servetlerine ilişkin çeşitli skandallar seçmenlerde güçlü bir rahatsızlık yarattı.

Bunların en zarar vereni, Adorni’nin düşük kamu maaşı ve beyan ettiği birikimleriyle tutarsız olabilecek harcamalarına ilişkin soruşturma oldu.

Federal savcılar, Adorni’nin ailesinin yakın dönemde yaptığı gayrimenkul alımlarını inceliyor. Bunlar arasında mülk sahiplerinden alınan bir krediyle yapılan bir satın alma da bulunuyor. Savcılar ayrıca, ailesinin Uruguay’daki bir sahil beldesine gitmek üzere özel jete bindiğini gösteren görüntülerin ortaya çıkmasının ardından Adorni’nin pahalı seyahatlerini de araştırıyor.

Adorni ise çarşamba günü muhaliflerinin “yanlış sonuçlara vardığını” söyledi.

KRİPTO PARA DOLANRICILIĞI İDDİASI

Son dönemdeki diğer tartışmalar arasında, Arjantin vergi makamlarından ABD’deki mülklerini gizlediğini kabul ettikten sonra istifa eden Ekonomi Bakanlığı’ndan üst düzey bir yetkili ile Milei’nin 2024’teki olası bir kripto para dolandırıcılığına karıştığına dair yeni açıklamalar yer aldı. Devlet Başkanı, herhangi bir yanlış yaptığını reddetti.

Milei’nin seçim kampanyasında yaygın yolsuzluğu sona erdirmeyi temel vaatlerinden biri haline getirmiş olması, bu vakaların seçmenleri öfkelendirmesine yol açtı.

Buenos Aires şehir merkezinde kırtasiye satan ve Milei’ye oy vermiş olan 65 yaşındaki Claudia Rochelin, “Adorni’nin neden hâlâ hükümette olduğunu anlayamıyorum” dedi. “Ekonomi iyi gidiyor olsaydı bile üzülürdüm. Ben değişim için oy verdim.”

MEDYAYLA KAVGA VE İÇ ÇEKİŞME

Eleştirel haberlerin artması ve Milei’nin Adorni’nin arkasında durmasıyla birlikte, Devlet Başkanı Arjantin medyasıyla uzun süredir devam eden gerilimini de tırmandırdı. Bu ay, bir medya kuruluşunun izinsiz çekim yaptığına ilişkin soruşturmayı gerekçe göstererek tüm basın mensuplarının bir hafta boyunca başkanlık sarayına girişini yasakladı. Milei, X’teki paylaşımlarında sık sık “gazetecilerden yeterince nefret etmiyoruz” sloganını kullanıyor.

Milei’nin sorunlarına, kız kardeşi ve genel sekreteri Karina Milei ile yıldız siyasi danışmanı Santiago Caputo arasındaki giderek sertleşen iç çekişme de eklendi. Karina Milei’ye sadık örgütçüler, Caputo’ya yakın liberteryen fenomenlere sosyal medyada istismar iddiasıyla dava açıyor. Analistler, son dönemdeki bazı skandalların bu iç kavgaya bağlı sızıntılardan kaynaklanmış olabileceğinden şüpheleniyor.

Milei’nin ekibi kalıcı hasardan endişe ediyor. Bir kişi, “Adorni vakası tüm hükümeti aşındırıyor ve yaptığımız iyi işleri gölgeliyor” dedi.

SANAYİDE SORUN VAR

Milei’nin kemer sıkma politikaları ve diğer uygulamaları, aylık enflasyonu Aralık 2023’teki yüzde 26 seviyesinden bu martta yüzde 3,4’e indirdi. IMF ise GSYH’nin bu yıl yüzde 3,5 büyümesini öngörüyor. Büyüme 2027’ye kadar sürerse, birçok ekonomistin beklediği gibi, Arjantin yirmi yılda ilk kez üst üste üç yıl genişleme kaydetmiş olacak.

Ancak büyüme büyük ölçüde madencilik, enerji ve tarım gibi ihracatçı sektörlerde gerçekleşiyor. Bu sektörler toplamda nüfusun yüzde 10’undan azını istihdam ediyor.

İmalatçılar ve perakendeciler gibi büyük işverenler, Milei’nin pesoyu güçlendirmesi ve ticaret tarifelerini düşürmesinin ardından daha ucuz ithalatla rekabet etmekte zorlandı. Birçok işletme, enflasyonla mücadele amacıyla geçen yıl uygulanan daha yüksek faiz oranlarından da olumsuz etkilendi.

Enflasyondaki ilerleme yavaşladı ve bu durum reel ücretlerin ağustostan bu yana yüzde 3,5 düşmesine neden oldu.

GELECEK YIL SEÇİM VAR

Hükümet, yaşanan sıkıntının geçici olduğunu savunuyor. Yetkililere göre bu tablo, geçen ekimdeki ara seçimler öncesinde pesoda yaşanan baskının ve İran savaşının tetiklediği küresel istikrarsızlığın geride bıraktığı bir etki.

Ancak Buenos Aires merkezli danışmanlık şirketi M&R Associates’in yönetici ortağı Fabio Rodriguez, Milei hükümetinin “yeniden denge kurması” ve enflasyondan çok ekonomik faaliyete odaklanması gerektiği uyarısında bulundu. Rodriguez’e göre hükümet, “gelecek yılki seçimden önce işleri iyileştirmek istiyorsa” bunu kısa sürede yapmalı.

Rodriguez, yakıt fiyatlarının yakın zamanda dondurulması ve bankaların daha fazla kredi vermesini teşvik eden önlemlerin bu yönde “küçük sinyaller” olduğunu söyledi.

Trespuntozero adlı araştırma şirketinin direktörü Shila Vilker’e göre kritik soru, bu adımların Arjantinlilerin ekonomiye ilişkin algısını değiştirip değiştiremeyeceği. Şirketin anketine göre ekonominin gelecek yıl daha kötüye gideceğini düşünenlerin oranı ocaktaki yüzde 43,4 seviyesinden yüzde 61,2’ye yükseldi.

Vilker' göre, hükümetin destek kaybettiği yer ekonomi. Adorni sadece bir katalizör.