Dev ayak izleri. Lise öğretmeni buldu

ABD’de araştırma gezisine çıkan lise öğretmeninin kayaların arasında fark ettiği iki dev ayak izi, kazılar ilerledikçe beşe çıktı ve T. rex’in nasıl yürüdüğüne dair milyonlarca yıl sonra ilk doğrudan kanıtı ortaya çıkardı.

ABD’nin Colorado eyaletindeki Northglenn kentinde lise fen bilgisi öğretmenliği yapan Kent Hups, geçen yaz çıktığı araştırma gezisinde paleontoloji açısından dikkat çekici bir keşfe imza attı.

Hups’un yolu, Montana, Wyoming, Kuzey Dakota ve Güney Dakota’ya yayılan Hell Creek Formasyonu’na düştü. Geç Kretase döneminden kalan dinozor kemikleriyle ünlü bu dev fosil sahasında çok sayıda iskelet kalıntısı bulunmasına rağmen ayak izlerine rastlamak çok daha zor.

Denver Doğa ve Bilim Müzesi’nde gönüllü araştırma görevlisi olarak da çalışan Hups, Temmuz 2025’te kayaların arasında iki büyük ayak izi fark etti.

İlk anda gördüklerine inanmakta zorlanan öğretmen, izlerin gerçekten bir dinozora ait olduğundan emin olabilmek için uzun süre oturup bulguyu inceledi.

İKİ DEV İZLE BAŞLADI, SAYI BEŞE ÇIKTI

Hups’un karşısına çıkan ilk iki izin üzerinde fosilleşmiş dinozor ayak izlerini andıran üç belirgin parmak baskısı bulunuyordu.

İzi bırakan canlının hangi tür olabileceğini anlamak isteyen Hups, ölçüm yaptı. Ayak izinin uzunluğunun genişliğinden fazla olması, iz sahibinin etçil bir dinozor olabileceğine işaret ediyordu.

Boyutlar da dikkat çekiciydi. İzlerin her biri yaklaşık 0,9 metre uzunluğundaydı. Genişlikleri ise 0,6 ile 0,8 metre arasında değişiyordu.

Bu ölçüler araştırmacıların dikkatini bölgede yaşamış en büyük ve en tanınmış etçil dinozorlardan T. rex’e çevirdi.

Ancak iki ayak izi kesin sonuca ulaşmak için yeterli değildi.

KAYALAR DA BENZER ŞEKİLLER OLUŞTURABİLİYOR

Çalışmanın ortak yazarı ve Denver Doğa ve Bilim Müzesi Omurgalı Paleontolojisi Kıdemli Küratörü Tyler Lyson, bulgunun gerçek bir dinozor izi olduğuna ikna olabilmek için daha güçlü bir örüntü görmek istedi.

Çünkü rüzgar ve suyun kayalar üzerindeki aşındırıcı etkisi zaman zaman yanıltıcı şekiller oluşturabiliyor. Lyson’a göre kayalar Florida veya Teksas gibi şekillere benzeyebildiği gibi bazen T. rex ayak izini andıran görüntüler de ortaya çıkarabiliyor.

Bunun üzerine Lyson, ilk izlerin konumuna bakarak diğer ayak izlerinin bulunması gereken noktaları toprak üzerinde belirledi.

Kazı başladığında tahmini doğru çıktı.

Önce üçüncü, ardından dördüncü ayak izi bulundu. Ortaya çıkarılan izlerin tamamında üç ince parmak görülüyordu ve ortadaki parmak diğer ikisinden daha uzundu. Bu yapı, T. rex’in ayak anatomisiyle örtüşüyordu.

BU BÜYÜKLÜKTE İZİ İKİ DİNOZOR BIRAKABİLİRDİ

Araştırmacıların elindeki bir başka önemli ipucu ise izlerin büyüklüğüydü.

Hell Creek Formasyonu, dünyada en ayrıntılı incelenen kaya birimlerinden biri. Bu nedenle bilim insanları bölgede milyonlarca yıl önce hangi dinozorların yaşadığı konusunda önemli miktarda bilgiye sahip.

Lyson’a göre bu büyüklükte bir ayak izi bırakabilecek yalnızca iki dinozor bulunuyordu: T. rex ve ördek gagalı Edmontosaurus.

İki türün ayak anatomisinin birbirinden oldukça farklı olması ise izlerin sahibinin belirlenmesinde araştırmacılara önemli bir ipucu verdi.

İlk çalışmaya dört ayak izi dahil edildi. Araştırma ekibi bu yaz aynı bölgede beşinci izi de ortaya çıkardı. Lyson, yeni bulgunun ardından izlerin T. rex’e ait bir yürüme izi olduğu konusunda artık şüphesi kalmadığını belirtti.

66,5 MİLYON YILLIK İZ NASIL KORUNDU?

Ayak izlerinin günümüze kadar ulaşmasında milyonlarca yıl önce bölgedeki çevre koşulları belirleyici oldu.

Bugün Kuzey Dakota sınırlarında bulunan alan, yaklaşık 66,5 milyon yıl önce dinozorların yaşayabilmesi için elverişli, bitki açısından zengin bir çevreye sahipti.

Yumuşak ve çamurlu zemin, dev dinozorun bastığı noktaların iz olarak kalmasını sağladı. Ayak izleri zaman içinde gömülerek korundu. Milyonlarca yılın ardından yüzeye yaklaşan izler, aşınmanın etkisiyle yeniden ortaya çıktı.

Lyson, keşfi dinozorun o gün “doğru zamanda doğru yerde” bulunmasının bir sonucu olarak değerlendirdi.

KEMİKLERİN ANLATAMADIĞINI AYAK İZLERİ GÖSTERDİ

Hell Creek Formasyonu’nda bugüne kadar onlarca T. rex iskeleti bulundu. Ancak kemikler, hayvanın yaşarken nasıl hareket ettiği konusunda her sorunun yanıtını vermiyor.

Ayak izleri ise farklı bilgiler sunuyor. Dinozorun hareket hızı ve ayağının yere bastığında nasıl göründüğü bunlardan bazıları.

Üstelik tek bir ayak izi yerine art arda bırakılmış birden fazla izin bulunması, araştırmacıların çok daha ayrıntılı hesaplama yapmasına olanak sağlıyor.

T. REX’İN ADIM UZUNLUĞUNA İLK DOĞRUDAN KANIT

Yeni keşfin en önemli sonuçlarından biri de T. rex’in adım uzunluğuna ilişkin elde edilen veri oldu.

Lyson’a göre bulunan yürüme izi, bir T. rex’in adım uzunluğu hakkında ilk doğrudan kanıtı sundu. Dört ayak izinin kapsadığı mesafe toplamda yaklaşık 4 metre olarak hesaplandı.

İzler üzerinden yapılan değerlendirmeler, dev dinozorun koşmadığını, yürüdüğünü gösteriyor. Hesaplamalara göre T. rex o sırada saatte yaklaşık 5,6 ila 7 kilometre hızla ilerliyordu.

Milyonlarca yıl önce çamurlu zemine basarak yoluna devam eden T. rex’in bıraktığı izler, böylece yalnızca ayağının büyüklüğünü değil, hangi hızla ve nasıl yürüdüğünü de ortaya çıkarmış oldu.