Bir televizyon karakteriyle oyuncusunun hayatı arasındaki benzerlik, kimi zaman bir performansın çok daha kişisel bir anlam taşımasını sağlayabiliyor. Breaking Bad dizisinde Walter White Jr. karakterini canlandıran RJ Mitte’nin hikâyesinde de bu bağ öne çıkıyordu. Gerçek yaşamında serebral palsi ile yaşayan oyuncu, kendi deneyimlerini ekrana taşıdı ve kariyerini engelli bireylere yönelik farkındalık çalışmalarını desteklemek için de kullandı.
34 yaşında hayatını kaybeden Mitte’nin yaşam öyküsüyle birlikte, hareket ve kas koordinasyonunu etkileyen serebral palsi yeniden gündeme geldi.
KENDİ YAŞAM DENEYİMİNİ DİZİDEKİ ROLÜNE TAŞIDI
RJ Mitte, Bryan Cranston ve Aaron Paul’un rol aldığı Breaking Bad dizisinde Walter White’ın oğlu Walter White Jr. karakteriyle tanındı. Dizideki karakteri de serebral palsi ile yaşıyordu. Mitte, rolünü canlandırırken kendi deneyimlerinden yararlanarak karaktere gerçekçilik kattı.
Oyuncunun temsilcisi Sean Reilly, Mitte’nin performansının engellilik konusunda farkındalık yaratılmasına ve kapsayıcılık üzerine daha fazla alan açılmasına katkı sağladığını belirtti. Mitte, dizideki çalışmalarıyla 2014 yılında Screen Actors Guild Ödülü kazandı.
ENGELLİ BİREYLERİN HAKLARI İÇİN ÇALIŞTI
Mitte’nin çalışmaları oyunculukla sınırlı kalmadı. Engelli bireylerin hakları ve toplumdaki temsili konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlayan projelerde yer aldı. United Cerebral Palsy ve Shriners Children's kuruluşlarında elçi olarak görev yaptı.
Oyuncu ayrıca hayırseverlik faaliyetlerini desteklemek ve engelli bireylere yönelik kalıp yargılarla mücadele etmek amacıyla The Mitte Foundation adlı vakfı kurdu. Tanınırlığını, engelli bireylerin toplumda daha görünür olması ve eşit biçimde temsil edilmesi için değerlendirdi.
SEREBRAL PALSİ NEDİR?
Serebral palsi, beynin gelişimi sırasında meydana gelen hasar veya anormalliklerle ilişkili, hareket ve kas koordinasyonunu etkileyen bir grup nörolojik durumu tanımlıyor. Beyin felci olarak da bilinen bu durum, genellikle bebeklik veya erken çocukluk döneminde fark ediliyor.
Beyindeki hasar doğumdan önce, doğum sırasında ya da doğumdan kısa süre sonra oluşabiliyor. Gebelik dönemindeki bazı enfeksiyonlar, beyin kanamaları, beyne yeterli oksijen ulaşmaması, menenjit ve ciddi kafa travmaları olası nedenler arasında yer alıyor. Bununla birlikte, hasarın kesin nedeni her vakada belirlenemiyor.
Serebral palsinin etkileri kişiden kişiye değişiyor. Bazı kişilerde hafif hareket güçlükleri görülürken bazı kişilerde günlük yaşamı etkileyen daha ciddi sorunlar ortaya çıkabiliyor.
SEREBRAL PALSİ BELİRTİLERİ NELER?
Serebral palsinin belirtileri, beyindeki etkilenmenin türüne ve şiddetine göre farklılık gösteriyor. Hareket, denge ve kas kontrolüyle ilgili güçlükler en sık karşılaşılan belirtiler arasında bulunuyor.
Öne çıkan belirtiler şöyle sıralanıyor:
Kasların normalden sert veya gevşek olması
Kol ve bacaklarda güçsüzlük
İstemsiz, kontrolsüz veya titrek hareketler
Denge ve koordinasyon sorunları
Yürüme güçlüğü veya parmak ucunda yürüme
Oturma, emekleme ve yürüme gibi gelişim basamaklarında gecikme
El ve parmaklarla hassas hareketleri yapmakta zorlanma
Konuşma gelişiminde gecikme ve konuşma güçlükleri
Çiğneme ve yutma sorunları
Bazı kişilerde nöbetler, görme ve işitme sorunları, dokunma duyusuyla ilgili güçlükler ve mesane ya da bağırsak sorunları da görülebiliyor. Ancak bu belirtilerin tamamının her bireyde ortaya çıkması gerekmiyor.
SEREBRAL PALSİNİN TÜRLERİ NELER?
Serebral palsi, hareket ve kas kontrolü üzerindeki etkilerine göre farklı türlerde sınıflandırılıyor.
Spastik serebral palsi: Kaslarda sertlik ve gerginlik görülüyor. Bu durum hareketleri zorlaştırabiliyor ve eklemlerin hareket açıklığını azaltabiliyor.
Diskinetik serebral palsi: Kasların zaman zaman sertleşip gevşemesi sonucunda kontrol dışı hareketler ortaya çıkabiliyor.
Ataksik serebral palsi: Denge ve koordinasyon sorunları ön plana çıkıyor. Hareketler titrek veya kontrolsüz olabiliyor.
Mikst serebral palsi: Birden fazla serebral palsi türünün belirtileri aynı kişide görülebiliyor.
SEREBRAL PALSİ TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?
Serebral palsiyi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmuyor. Bununla birlikte, kişinin ihtiyaçlarına göre planlanan tedavi ve rehabilitasyon uygulamaları hareket kabiliyetini geliştirmeye, günlük yaşamı kolaylaştırmaya ve bağımsızlığı artırmaya yardımcı olabiliyor.
Fizik tedavi ve rehabilitasyon, konuşma terapisi ve uğraşı terapisi bu süreçte kullanılan yöntemler arasında yer alıyor. Uygulanacak destekler, kişinin belirtilerine ve ihtiyaçlarına göre belirleniyor.
Serebral palsiye yol açan beyin hasarı ilerleyici olmamakla birlikte, kas sertliği ve eklem sorunları zaman içinde farklı güçlükler yaratabiliyor. Bu nedenle tedavi ve rehabilitasyon süreci kişinin durumuna göre şekillendiriliyor.
