FIFA Başkanı Gianni Infantino, teknolojiyi kucaklayarak hakem kararları üzerindeki tartışmalara son vermeyi hedeflemişti. Ancak 2026 Dünya Kupası bu beklentiyi boşa çıkardı.
Video Yardımcı Hakem (VAR) uygulaması, ABD Başkanı Donald Trump'ın bile dahil olduğu Folarin Balogun'un kırmızı kart krizi başta olmak üzere turnuvadaki her büyük tartışmanın merkezine oturdu.
Reuters'ta yer alan habere göre, teknolojiye yönelik eleştiriler geniş bir yelpazeye yayıldı. Kimi yetki aşımından ve kuralların tutarsız uygulanmasından yakındı, kimi ise VAR'ın maç sonuçlarını belirli takım veya oyuncuların lehine şekillendirdiğine dair komplo teorileri öne sürdü.
MISIR CEPHESİNDEN SERT TEPKİ
Mısır Teknik Direktörü Hossam Hassan, takımının son 16 turunda Arjantin'e 3-2 yenildiği salı günkü karşılaşma öncesinde bu eleştirilerin üçünü de dile getirdi.
Hassan, sahanın diğer ucundaki bir faul gerekçesiyle VAR tarafından iptal edilen gollere ve incelenmeyen penaltı beklentilerine işaret ederek "Bu yaşananlar adil değil" dedi.
FIFA Hakem Komitesi Başkanı Pierluigi Collina ise çarşamba günü verdiği röportajda gidişattan memnun olduğunu vurguladı.
Mısır'ın golünün öncesindeki faul nedeniyle iptal edilmesini savunan Collina, "Olayın gerçekleştiği an ile gol arasında ne kaleye olan mesafe ne de geçen süre açısından belirlenmiş bir sınır var" ifadelerini kullandı.
İtalyan yönetici sözlerini şöyle sürdürdü: "Bizim inancımız, faulün faul olduğudur. Faul 'bariz' görünse de görünmese de eğer hakem bunu oyun alanında görmediyse, VAR müdahale edebilir."
MÜDAHALE SAYILARI KATLANDI
VAR, aslında Diego Maradona'nın 1986 turnuvasında İngiltere'ye karşı attığı ünlü "Tanrı'nın Eli" golü benzeri "net ve bariz" hakem hatalarına çare olarak tasarlanmıştı.
Sisteme FIFA başkanlığı döneminde Sepp Blatter karşı çıkmış, 2016'da göreve gelen Infantino ise uygulamayı hızla benimsemişti.
Rakamlar çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor. 2018 Dünya Kupası'ndaki 64 maçta 20 VAR müdahalesi yaşanmış, 2022'de Katar'da aynı sayıda maçta bu rakam 30'un altında kalmıştı.
Toplam 104 maçın oynanacağı 2026 turnuvasında ise henüz erken aşamalarda bu sayılar geride bırakıldı.
Bu artış tesadüf değil. Televizyon odasındaki hakem sayısını dörde çıkaran Collina, stratejisinin temel taşını video hakemlerin rolünü genişletmek üzerine kurdu.
Oyun kurallarının koruyucusu Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) ile iş birliği yapan Collina, VAR'ın müdahale edebileceği dört yeni alan daha belirledi.
Turnuva boyunca ekibiyle Northeastern Üniversitesinde verileri analiz eden ağ bilimci Brennan Klein, kameralardan ve yapay zekadan oluşan bir panoptikonun maçı gerçek zamanlı yönettiği bir geleceğin mümkün olduğunu, ancak taraftar sabrının sınıra dayanması nedeniyle bunun pek olası görünmediğini söyledi.
Klein, Reuters'a yaptığı açıklamada şu değerlendirmede bulundu: "Her şeyi aşırı derecede yönetmeye çalışan bu tür distopik bir gelecek, sistemin asıl müdahale etmesi gereken amaçtan uzaklaşıyor."
Klein şöyle devam etti: "Benim hissiyatım, stadyumdaki taraftarların genel olarak bundan nefret ettiği yönünde. Bir bakıma onlara bunun doğru yöntem olduğu söylendi ama bu konuda hiçbir söz hakkı tanınmadı. Bence taraftarlar tercihlerini yuhalayarak gösteriyor."
HIRVATİSTAN'DAN "TEKNOLOJİNİN SUİSTİMALİ" ÇIKIŞI
Tartışmanın en dikkat çekici örneklerinden biri Hırvatistan-Portekiz maçında yaşandı.
Son 32 turundaki bu karşılaşma 2014 Dünya Kupası'nda oynansaydı, normal süre neredeyse kesinlikle 2-2 sona erecekti. Uzatma dakikalarının 13. saniyesinde Josko Gvardiol topu Portekiz ağlarına gönderdi. Fakat VAR, topun savunma oyuncusuna gelmeden önce Igor Matanovic'e değdiğini ve takım arkadaşını ofsayta düşürdüğünü tespit etti.
Temas insan gözüyle seçilemiyordu. Top da yönünü gözle görülür biçimde değiştirmemişti. Buna karşın topun içine yerleştirilen sensör, muhtemelen Matanovic'in saçından kaynaklanan hafif bir teması kaydetti.
FIFA, sosyal medya paylaşımında sensörün en ufak teması bile tespit edebildiğini, bunun hakemlere hızlı ve doğru karar almaları için benzeri görülmemiş düzeyde veri sağladığını duyurdu.
2-1'lik yenilgiyle 24 yıllık Dünya Kupası kariyeri noktalanan Hırvat efsane Luka Modric ise durumdan hiç memnun değildi.
Modric, "Bazı şeyler için yararlı, ancak takımın büyüklüğüne veya başka şeylere göre ya yanlış ya da seçilerek kullanılıyor. Eğer %200'lük bir hata varsa müdahale edersiniz. Eğer yoksa, gri bir alandaysa, o zaman dahil olmak için hiçbir neden yok." dedi.
VAR kullanımını destekleyen Hırvatistan Futbol Federasyonu (HNS) da FIFA'ya yazılı başvuruda bulunarak kararın açıklanmasını talep etti ve yaşananları "teknolojinin suistimali" olarak nitelendirdi.
KIRMIZI KARTLAR ÜÇ KAT ARTTI, TRUMP DEVREYE GİRDİ
Klein'ın verilerine göre kırmızı kartlar 2018 ve 2022 turnuvalarına kıyasla üç kattan fazla arttı.
Önceki iki Dünya Kupası'ndaki 64 maça karşılık bu turnuvada 94 maç oynanmasına rağmen son 16 turunun sonuna kadar 13 kırmızı kart çıktı.
Bunlardan en az ikisi VAR olmasaydı gösterilmeyecekti. ABD'li forvet Balogun ile İngiliz savunmacı Jarell Quansah, hakemin canlı oyunda gözden kaçırdığı fauller nedeniyle ihraç edildi.
Trump, Balogun'un bir maçlık cezasının kaldırılması için Infantino ile iletişime geçtiğini açıklarken kırmızı kartın "haksızlığına" değindi. FIFA Başkanı ise cezanın kaldırılmasında kendisinin hiçbir rolü olmadığını belirtti.
Quansah'ın kırmızı kartı ve son 16 mücadelesinde kaptan Harry Kane aleyhine verilen VAR penaltısı, İngiltere'nin turnuvaya veda etmesine yol açmadı.
Yine de Azteca Stadyumu'nda Meksika karşısında alınan 3-2'lik dramatik galibiyet, Teknik Direktör Thomas Tuchel'in öfkesini dindirmeye yetmedi.
Alman çalıştırıcı, "VAR kararları bozuyor ama penaltı pozisyonu net ve bariz bir hata mıydı? Kesinlikle hayır" diyerek tepkisini gösterdi ve sözlerini şöyle tamamladı: "Hakemin faul bile vermediği bir pozisyonu iptal ettiler. Hakemler yeterince iyi değil, dördüncü hakemler yeterince iyi değil."
