İspanya'nın Toledo bölgesinde iki hızlı trenin çarpışmasıyla 68 kişinin hayatını kaybettiği faciada, kazadan önceki dakikalara ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı. İspanyol kamu yayıncısı RTVE'nin yayımladığı ses kayıtları, Madrid'deki Atocha kontrol merkezi ile iki trenin makinistleri arasındaki görüşmelerin yanı sıra, merkezde görev yapan çalışanların kendi aralarında yaptığı konuşmaları da gündeme taşıdı.
Kayıtlar, Madrid-Sevilla yüksek hızlı demir yolu hattında yaşanan güvenlik sistemi arızasının ardından alınan kararların yeniden incelenmesine neden oldu. Soruşturmanın kritik noktası artık yalnızca bir trenin neden normal hızla ilerlemesine izin verildiği değil; kontrol merkezindeki görevlilerin hatta yaşanan sorunu nasıl değerlendirdiği ve çarpışmayı önleyebilecek bir müdahalenin neden gerçekleşmediği.
KONTROL ODASINDAKI KONUŞMALAR SORUŞTURMANIN SEYRİNİ DEĞİŞTİREBİLİR
İspanya RTVE'nin ulaştığı kayıtlara göre, LZB güvenlik sisteminin devre dışı kalmasının ardından Atocha kontrol merkezi trenlerin hareketlerini yeniden düzenlemeye başladı.
Saat 08.36'da Renfe'ye ait AVE treninin makinistine normal seyir hızında devam etmesi yönünde talimat verildi. O sırada sistem arızası nedeniyle trenler durmuş, hat üzerindeki trafik kontrol merkezinin müdahalesine kalmıştı.
Saat 08.41'de ise Iryo treninin makinisti, sinyal iletiminde sorun yaşadığını ve Urda girişindeki sinyal önünde durduğunu bildirdi. Kontrol merkezinden önce sinyalin kapatıldığı ve hareket izni verilmediği belirtilirken, ardından sistemi kapatıp yeniden açması ve normal seyri denemesi yönünde talimat iletildi.
İRYO TRENİ HAREKET EDEMEDİ
Kayıtların daha da dikkat çekici bölümü, Iryo makinistinin ikinci kez arayarak trenin hala hareket edemediğini bildirmesinin ardından geliyor. RTVE'nin aktardığına göre, bu görüşmenin sonrasında kontrol merkezi çalışanları kendi aralarında Urda'daki sorun ve trenin ekipmanıyla ilgili konuşuyor.
Konuşmalarda, Urda'da sorun yaşandığına ve ilgili tren için ne yapılması gerektiğine ilişkin ifadeler duyuluyor. Bu bölüm, kontrol merkezinin sorundan ne ölçüde haberdar olduğu ve bilgilerin neden etkili bir güvenlik müdahalesine dönüşmediği sorularını gündeme getiriyor.
BEŞ DAKİKALIK KRITİK ARALIK
Kazanın zaman çizelgesi, soruşturmanın neden kontrol merkezine yoğunlaştığını ortaya koyuyor. Saat 08.36'da AVE trenine normal hızla ilerleme talimatı verildi. Beş dakika sonra Iryo makinisti hatta durduğunu bildirdi. İlerleyen dakikalarda Iryo'nun yeniden hareket edemediği bilgisi bir kez daha kontrol merkezine ulaştı. İspanyol yetkililerin açıkladığı zaman çizelgesine göre çarpışma saat 08.53 civarında meydana geldi. Böylece kontrol merkezinin AVE trenine hareket izni vermesiyle çarpışma arasında yaklaşık 17 dakika geçti. Iryo makinistinin ikinci görüşmesi ile çarpışma arasında ise yaklaşık beş dakikalık bir aralık bulunduğu bildiriliyor.
Bu süre içinde AVE treninin durdurulması için hangi işlemlerin yapıldığı, makiniste yeni bir uyarı gönderilip gönderilmediği ve kontrol merkezindeki çalışanların birbirlerine aktardıkları bilgilerin neden etkili bir müdahaleye dönüşmediği araştırılıyor. İspanyol Ulaştırma Bakanı Óscar Puente, AVE trenine normal seyir izni verilmesini “açıklanamaz” olarak nitelendirdi. Bakan, kontrol merkezinin hatayı fark edip düzeltmek için yeterli zamanı bulunduğunu savundu. Ancak bu değerlendirmeler, adli soruşturmanın nihai sonucunun açıklandığı anlamına gelmiyor.
LZB ARIZASI NASIL ÖLÜMCÜL BİR ÇARPIŞMAYA DÖNÜŞTÜ?
Kazanın başlangıcında, Madrid-Sevilla hattında kullanılan LZB tren kontrol sisteminin devre dışı kalması bulunuyor. LZB, trenlerin hızını ve hareketini sürekli izleyen, makiniste güvenli seyir için gerekli bilgileri ileten bir sistem. Arıza nedeniyle otomatik denetimin kaybolması, trenlerin durmasına ve trafiğin kontrol merkezi tarafından yönetilmesine yol açtı.
Böyle durumlarda uygulanması gereken yedek prosedürler hayati önem taşıyor. İspanyol basınında yer alan teknik değerlendirmelere göre, otomatik sistemin devre dışı olduğu koşullarda trenin görüş mesafesi içinde ilerlemesi ve hızını buna göre sınırlaması gerekiyor. Haberlere yansıyan bilgilere göre bu sınır saatte 40 kilometre.
Ancak AVE makinistine normal seyir talimatı verildiği belirtiliyor. Bakan Puente de makiniste görüş mesafesi içinde ilerlemesi gerektiğinin bildirilmediğini açıkladı.
Bu nedenle soruşturma, yalnızca LZB sisteminin neden arızalandığına değil, arıza sonrasında uygulanan güvenlik prosedürlerine de odaklanıyor. Otomatik sistemin devre dışı kalması bir risk yaratmış olabilir; asıl belirleyici soru, yedek güvenlik mekanizmalarının neden çarpışmayı önleyemediği.
KONTROL MERKEZİ GÖREVLISI SORGULANDI
İspanya Sivil Muhafızları, kaza sırasında Madrid-Sevilla hattındaki trafiği yöneten kontrol merkezi görevlisini sorguladı. Soruşturma, demir yolu kazalarını inceleyen teknik kurumla koordinasyon içinde sürdürülüyor. Yetkililerin üzerinde durduğu başlıklar arasında hareket izninin hangi bilgilere dayanarak verildiği, Iryo treninin durduğu bilgisinin nasıl değerlendirildiği ve güvenlik sistemindeki arızanın operasyonel kararlara nasıl yansıdığı bulunuyor. Trenlerin kara kutuları, sinyal sistemlerinin kayıtları ve makinistlerle kontrol merkezi arasındaki konuşmalar, olayın yeniden yapılandırılması açısından belirleyici olacak.
İKİNCİ BÜYÜK ÖLÜMCÜL TREN KAZASI OLDU
Urda'daki facia, İspanya'da aynı yıl yaşanan ikinci büyük ölümcül tren kazası oldu. Ocak ayında Córdoba yakınlarındaki Adamuz'da meydana gelen kazada 46 kişi hayatını kaybetmişti. İki olayın nedenleri farklı başlıklar altında incelense de peş peşe yaşanan facialar, demir yolu altyapısının bakımı, güvenlik sistemlerinin modernizasyonu ve insan müdahalesine dayanan yedek prosedürlerin yeterliliği konularını yeniden gündeme taşıdı.
TEHLİKE NE ZAMAN FARK EDİLDİ?
İspanya'daki tren faciasına ilişkin ses kayıtlarının ortaya koyduğu en önemli ayrıntı, bir trenin hareket edemediğinin kontrol merkezine bildirilmesi ve buna rağmen diğer trenin normal seyir talimatıyla ilerlemesi. Kontrol merkezi çalışanlarının kendi aralarında Urda'daki sorunu konuştuğunun duyulması ise soruşturmayı yeni bir boyuta taşıyor. Artık yalnızca hangi talimatın verildiği değil, tehlikeye ilişkin bilginin merkez içinde nasıl paylaşıldığı ve bu bilginin neden etkili bir müdahaleye dönüşmediği de araştırılıyor.
68 kişinin hayatını kaybettiği facianın kesin nedenleri, teknik inceleme ve adli soruşturma tamamlandığında ortaya çıkacak. Ancak ses kayıtları, kazanın öncesindeki karar zincirinin aydınlatılmasında en önemli kanıtlardan biri haline gelmiş durumda.
