TBMM'nin yeni yasama yılına başlamasına kısa bir süre kala iktidar cephesi, seçim ve siyasi partiler mevzuatını bir kez daha masaya yatırdı. 2018 ve 2022 yıllarında seçim kurallarını değiştiren AKP ve MHP, 2028 seçimleri İktidar cephesinde seçim ve siyasi partiler yasalarında değişiklik yapılması tartışması yeniden alevlendi. AKP ve MHP'nin bu süreçte farklı başlıklara odaklandığı görülürken, ittifak sistemi ve oy potansiyeli daha düşük partilerin seçimlerdeki konumuna ilişkin olası düzenlemelerin yeni yasama döneminde gündeme gelebileceği belirtiliyor.

SİYASİ PARTİLERİN İŞLEYİŞİ DE GÜNDEME ADAY

BBC Türkçe'den Ayşe Sayın'ın haberine göre TBMM'nin yeni yasama yılına başlamasına kısa süre kala, 2028 seçimlerine yönelik hazırlıkların hız kazanması bekleniyor. Bu kapsamda seçim sisteminin yanı sıra siyasi partilerin işleyişini düzenleyen mevzuatın değiştirilmesi de yeni dönemin temel gündem başlıklarından biri olmaya aday görünüyor.

BAHÇELİ'DEN 'SİYASİ PARTİLER YASASI' ÇAĞRISI

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin seçim ve siyasi partiler yasalarının yeniden ele alınması çağrısı, iktidar cephesindeki tartışmayı başlatan adım oldu. Bahçeli, son dönemde Türkgün ve Habertürk'e verdiği röportajlarda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin uygulamasında ortaya çıkan bazı sorunların gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi. Bahçeli, sistemi güçlendirecek ve aksaklıkları giderecek değişikliklerin yanı sıra seçim ve siyasi partiler yasalarının da yeniden ele alınabileceği mesajını verdi. Bu düzenlemelerin yeni anayasa çalışmasıyla uyumlu olması gerektiğini belirten Bahçeli, hangi yasal değişikliklerin yapılması gerektiğine ilişkin ayrıntı paylaşmadı.

AKP YÖNETİMİNDEN RESMİ AÇIKLAMA YOK

MHP cephesinde, Bahçeli'nin bu açıklamalarının hazır bir yasa teklifinin habercisi olmadığı vurgulanıyor. MHP'li bir yetkili, Bahçeli'nin mesajının doğrudan bir kanun teklifinden çok, seçim ve siyasi partiler mevzuatının yeniden tartışmaya açılması ve bu konuda genel bir uzlaşma aranması çağrısı olarak görülmesi gerektiğini ifade etti. Aynı yetkili, Bahçeli'nin açıklamalarının bir "ön şart" niteliği taşımadığını, tartışma başlatmayı amaçladığını aktardı.

AKP yönetiminden ise Bahçeli'nin çağrısına ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak parti kulislerinde, yeni anayasa ile birlikte seçim ve siyasi partiler mevzuatının uzun süredir konuşulduğu kaydediliyor. AKP kurmayları, seçim ve siyasi partiler yasalarında değişiklik yapılmasının 2023 seçim beyannamesinde de yer aldığını, yeni anayasa konusunda parti içi çalışmaların sürdüğünü belirtiyor. Bir AKP yöneticisi, bu tür düzenlemelerin Meclis'te geniş bir mutabakat gerektirdiğini, siyasi partilerin yaklaşımının ve siyasi takvimin uygun olması durumunda konunun yeni yasama döneminde gündeme gelebileceğini ifade etti.

AKP ve MHP kurmayları, şu aşamada iki parti arasında seçim yasasına ilişkin yürütülen özel bir görüşme trafiği bulunmadığını bildiriyor.

MUTLAK BUTLAN GÜNDEMDE

Üzerinde çalışılan somut bir kanun teklifi bulunmasa da AKP kulislerinde, seçim mevzuatının yeniden ele
alınması durumunda masaya gelebilecek başlıklar konuşuluyor. Bu başlıklardan ilki, seçimlere ilişkin kuralların birden fazla yasa içine dağılmış olmasından kaynaklanan karmaşanın giderilmesi olarak ifade ediliyor. Milletvekili seçimlerinden seçmen kütüklerine kadar farklı düzenlemelerin tek bir temel seçim yasasında toplanması seçeneği üzerinde duruluyor.

Siyasi Partiler Yasası açısından ise CHP'de eski yönetimin mahkeme kararıyla atanmasına ilişkin "mutlak
butlan" tartışması gündeme taşınıyor. AKP'li bazı kurmaylar, siyasi parti kongrelerinde usulsüzlük iddialarına ilişkin soruşturma ve yargı süreçlerinin yürürlükteki yasada yeterince açık olmadığını savunarak, bu alanda yasal bir düzenleme yapılması gerektiğini dile getiriyor.

KÜÇÜK PARTİLER VE İTTİFAK SİSTEMİ HEDEFTE Mİ?

Seçim mevzuatına ilişkin yürütülen tartışmanın bir diğer odağında siyasi parti sayısındaki artış yer alıyor. Bazı AKP kurmayları, seçmen ve toplumsal tabanı sınırlı çok sayıda partinin kurulmasının, seçim dönemlerinde pazarlık imkanını artırdığı yönünde görüş bildiriyor.

MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız da Türkiye'deki parti sayısına dikkat çekerek, bazı küçük partilerin seçim dönemlerinde "pazarlık partisi" haline geldiğini savunmuştu. Muhalefet cephesi ise AKP ve MHP'den gelen bu eleştirilerin, seçim ittifakları sisteminde yeni bir değişikliğin habercisi olduğu görüşünde birleşiyor. Muhalefet kulislerinde, küçük partilerin büyük partilerle ittifak kurarak elde ettiği avantajları sınırlandıracak yeni kuralların getirilebileceği değerlendirmesi yapılıyor. İktidar cephesi ise
ittifak sistemine ilişkin henüz hazırlanmış bir teklif bulunmadığını ifade ediyor.

'YÜZDE 50+1 ŞARTI KORUNMALI'

Seçim sistemi başlığında Cumhur İttifakı ortakları arasında farklı yaklaşımların ortaya çıkabileceği alanlardan birini de Cumhurbaşkanı seçimindeki yüzde 50+1 şartı oluşturuyor. Devlet Bahçeli, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin işleyişindeki sorunlara dikkat çekmişti. MHP kulislerinde
sistemin iyileştirilmesi ve siyasi istikrarın sürdürülmesi amacıyla bazı düzenlemelerin yapılması gerektiği
savunulurken, yüzde 50+1 şartının kesinlikle korunması gerektiği görüşü öne çıkıyor.

MHP'li bir yetkili, Cumhur İttifakı'nın gelecekte devam edip etmeyeceğinin kesin olmadığını belirterek, salt çoğunluk aranmadan en fazla oyu alan adayın seçilmesine dayalı bir sistemin iktidarın el değiştirmesini kolaylaştırabileceğini savundu.

Söz konusu yetkili duruma ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Yarın Cumhur İttifakı olmazsa, senin birinci parti olacağının garantisi var mı?"
Yetkili, bu gerekçeyle yüzde 50+1 kuralının daha güvenli bir mekanizma olduğunu savundu.

Türkiye'de resmi seçim ittifaklarının kurulmasının önü 2018 seçimleri öncesinde yapılan yasal düzenlemeyle açılmıştı. Uygulanan ilk modelde, bir ittifakın toplam oyunun ülke barajını aşması durumunda ittifak çatısı altındaki tüm partiler barajı geçmiş sayılıyor ve milletvekili dağılımı ittifakın toplam oy oranı üzerinden yapılıyordu. Bu sistem, küçük partilerin büyük partilerle ittifak kurarak Meclis'e milletvekili göndermesini kolaylaştırmıştı.

AKP ve MHP'nin 2022 yılında hayata geçirdiği yasa değişikliğiyle seçim barajı yüzde 7'ye indirildi. Ancak
milletvekili dağılımının ittifakın toplam oyu üzerinden değil, partilerin seçim çevrelerinde tek başlarına aldıkları oylar dikkate alınarak hesaplanması esası getirildi. Bu değişiklikle birlikte küçük partilerin ittifak yoluyla milletvekili çıkarma imkanı sınırlandırılmış oldu.