İnternet kullanıcıları çoğu zaman "Nasıl olsa unutulacaksınız" ifadesinin yalnızca ilk kısmını görerek geçip gider; oysa Roma İmparatoru Marcus Aurelius (MS 121–180) bu cümleyi ümitsizliğe kapılmak için değil, tam tersine insanın kendi varlığını sahiplenmesi için kurmuştur.
Sözün tamamı "Nasıl olsa unutulacaksın, o yüzden yaşayışın öyle olsun ki, hayattayken kendine ait olasın" biçimindedir.
MS 161 ile 180 yılları arasında tahtta kalan Aurelius, "Beş İyi İmparator" zincirinin son halkasıydı ve iktidar koltuğundayken bile aklını dış gürültülerden koruyan bir Stoacı filozof (Antik Yunan'da ortaya çıkan Stoacılık (Stoa felsefesi) akımını benimseyen, uygulayan veya bu felsefe üzerine çalışan kişilerdir) gibi düşündü.

Antoninus Pius'un evlatlık oğlu olarak devraldığı imparatorluk, Aurelius'a huzurlu bir saray ömrü sunmadı. Saltanatının büyük bölümünde doğuda Part seferleriyle, kuzeyde Cermen sınırındaki çatışmalarla ve iç çalkantılarla uğraştı.
Savaş çadırlarında, gece nöbetlerinden ya da cephe yazışmalarından arta kalan zamanlarda Yunanca yazdığı Kendime Düşünceler (Meditations) adlı defterleri, bir hükümdarın kendisine tuttuğu samimi bir özeleştiri aynasıdır.
ÜNLÜ SÖZLERİ
Marcus Aurelius, Stoa felsefesinin merkezine erdemi, görev bilincini, özdenetimi ve insanın başına gelen olaylara verdiği tepkiyi yönetebilmesini koyar. Ona göre dış dünyadaki fırtınalar her zaman dindirilemez; fakat insanın iç dünyasındaki dengeyi koruması mümkündür. Kendime Düşünceler satırlarında sıkça öne çıkan düşünceleri bugün de psikolojiden liderliğe pek çok alanda yankı buluyor:
"İnsanın çekileceği en güzel yer kendi içidir."
"Öfkenin sonuçları nedenlerinden çok daha üzücüdür."
"İntikam almanın en iyi yolu, intikam alınacak kişiye benzememektir."
"Duyduğumuz her şey bir görüştür, bir gerçek değildir."
"Yaşayacak on bin yılın varmış gibi davranma... Yaşadığın sürece mümkün olduğunca iyi ol."
"İyi insanın nasıl biri olduğunu daha fazla tartışma, sadece iyi bir insan ol."
İmparator, 180 yılında askeri sefer sırasında muhtemelen veba ya da ağır bir hastalık nedeniyle hayata veda etti; tahta ise oğlu Commodus geçti. Roma'da Hadrianus Mozolesi ile anılan tarihsel çizgi, imparatorluğun altın çağından daha çetin bir döneme geçişin de eşiği oldu.
ANTALYA'DAKİ MEZAR İZLERİ VE HAZİNE AVCILARININ YIKIMI
Tarih meraklılarının arama motorlarında "Marcus Aurelius'un Antalya'daki mezarı" şeklinde aradığı izler, doğrudan imparatorun naaşının yattığı yerden ziyade Antalya sınırlarındaki Roma dönemi anıt mezarları, lahitleri ve ismini taşıyan yerel yurttaşların mezar yapılarıyla ilişkilidir.
Kumluca'daki Olympos Antik Kenti'nde yer alan ve Lykia Birliği başkanı Olymposlu Marcus Aurelius Arkhepolis ile ailesine ait anıtsal mezar yapısı, bölge arkeolojisinin dikkat çeken kalıntıları arasında bulunur.
Ayrıca Antimakhos Lahdi, Antalya'nın Kumluca ilçesindeki Olympos Antik Kenti'nin kuzey kesiminde yer alan ve MS 2. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen anıtsal bir aile mezarıdır. Bu mezarda definecilerin hışmına uğramıştır. Phaselis çevresinde ortaya çıkan Marcus Aurelius Kamoas lahdi gibi örnekler de Roma vatandaşlığı almış yerel ailelerin mezar kültürünü gözler önüne serer.

Ne yazık ki Anadolu'daki pek çok antik mezar gibi bu yapılar da yüzyıllar boyunca kaçak kazıcıların ve define arayıcılarının hedefi oldu. Hazine umuduyla duvarları delinen, taşları kırılan ya da yağmalanan mezarlar, tarihi bilginin taşlara kazınmış tanıklığını zedeliyor. Buna karşın arkeologların ve güvenlik güçlerinin yürüttüğü kazı ve koruma çalışmaları, geçmişin izlerini gelecek kuşaklara aktarmayı sürdürecek.