Otobüse veya trenlere bindiğinizde lacivert zemin üstüne serpiştirilmiş turuncu üçgenler ya da mor kıvrımlarla kaplı göz alıcı koltuk desenleri hemen dikkatinizi çekebilir. Çoğu zaman görsel olarak rüküş bulunan bu tasarım tercihi, kumaşı seçen kişinin zevksizliğinden kaynaklanmıyor. Aksine bu kumaşlar, her gün yüz binlerce insanın kullandığı toplu taşıma araçlarını yıllarca temiz ve yıpranmamış göstermek üzere kurgulanmış özel bir teknolojinin ürünü.
OTOBÜSLERİN TUHAF DESENLİ KOLTUK KUMAŞLARININ SIRRI BELLİ OLDU
Toplu taşımada kullanılan bu özel kumaş türü, Fransızca "halı" anlamına gelen moquette sözcüğünden türeyen "moket" olarak adlandırılıyor. Jakar tezgahlarında dokunan ve genellikle yüzde 85 yün ile yüzde 15 naylon karışımından elde edilen moket, kesik ve ilmekli dokuma yapısıyla aşınmaya karşı olağanüstü bir dayanıklılık sunuyor.
Londra Ulaşım Müzesi yetkililerinin açıklamalarına göre, koltuklardaki keskin hatlı desen ve parıltılı renk kontrastları kirin, yıpranmanın ve tozun üzerini başarıyla örtüyor. Bunun yanı sıra sektörde "seating" olarak adlandırılan ve yoğun kullanım sonucu kumaş tüyünün yatmasıyla oluşan insan silueti izleri, bu karmaşık desenler sayesinde göze batmaz hale getiriliyor.
PARLAK KONTRASTLAR KİRİ KAMUFLE EDİYOR
Bu tasarım zekasının temelleri 1930'lu yıllara kadar uzanıyor. Londra Ulaşım İdaresi'nin koltuk tasarımları için Paul Nash ve Enid Marx gibi dönemin ünlü sanatçılarıyla iş birliği yaptığı biliniyor. Tasarım sürecini anlatan Enid Marx, başlarda kir rengi kumaşların lekeyi en iyi saklayacağını düşündüklerini, ancak yaptıkları testlerde keskin kontrastlı ve parlak renklerin koltukları çok daha temiz gösterdiğini keşfettiklerini belirtiyor. Yani o dikkat çekici desenler kiri ortadan kaldırmıyor, görsel bir illüzyonla kamufle ediyor.
YANGIN GÜVENLİĞİ VE IŞIK STANDARTLARI BELİRLEYİCİ OLUYOR
Moket kumaşların desen sınırları da sıkı kurallara bağlı. Örneğin Londra'nın 2009 yılındaki tasarım şartnamesinde, gözü yoran veya optik olarak titreşiyormuş hissi veren desenlerden kaçınılması, kullanılan renklerin hem doğal gün ışığında hem de araç içi yapay aydınlatmada aynı işlevi görmesi şart koşulmuştu.
Kumaşın ana malzemesi olan yünün bir diğer kritik avantajı ise yangın güvenliği. Pamuğa kıyasla tutuşması son derece zor olan ve alev kaynağı çekildiğinde kendi kendine sönme eğilimi gösteren yün moketler, raylı sistem araçlarında Avrupa'nın katı yangın emniyet standartlarını geçebilmek için ayrıca kimyasal işlemlerden geçiriliyor.
