Çin’in para birimi yuanın uluslararası kullanımını genişletme hedefi, İran savaşıyla birlikte ivme kazandı. Çatışmanın başlamasından bu yana Pekin’in sınır ötesi ödeme sistemi üzerinden yapılan işlemlerde dikkat çekici bir artış yaşandı.
Çin devlet medyasına göre, Çin’in sınır ötesi bankalararası ödeme sistemi CIPS üzerinden günlük ortalama işlem hacmi mart ayında 920,5 milyar yuana, yani yaklaşık 135,7 milyar dolara ulaşarak rekor kırdı. Nisan ayının başında bu rakam kısa süreliğine 1,22 trilyon yuana kadar çıktı. Aynı gün işlem sayısı da yaklaşık 42 bine ulaştı. Daha sonra işlem hacimlerinde gerileme görüldü.
Pekin’in 2015 yılında devreye aldığı CIPS, renminbi cinsinden sınır ötesi işlemlerin takas ve mutabakatını sağlamak üzere tasarlanmıştı. Sistem, Batı merkezli ödeme altyapılarına alternatif olarak konumlandırılıyor.
PETROL TİCARETİNDE PAYI ARTIYOR
CIPS kullanımındaki artış, Çin para biriminin küresel petrol ticaretindeki payının yükseldiğine yönelik yorumları da beraberinde getirdi. CIPS verileri, hangi ürünlerin ticarete konu olduğuna ilişkin ayrıntılı bir dağılım sunmuyor. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre Rusya’nın enerji ihracat gelirleri mart ayında şubat ayına kıyasla neredeyse iki katına çıkarak 19 milyar dolara ulaştı. Geçen ay ise bu gelir 19,2 milyar dolara yükseldi.
Citi analistleri, jeopolitik değişimlerin etkisiyle yuanın uluslararası kullanımı açısından bir “altın pencere” açıldığını belirtti.
Yuanla gerçekleştirilen petrol ticaretinin kesin büyüklüğüne ilişkin resmi veri bulunmuyor. Ancak birçok analist, bu kullanımın arttığı görüşünde.
RUSYA, İRAN VE HİNDİSTAN İÇİN YUAN SEÇENEĞİ
ABD’nin küresel enerji sıkışıklığını hafifletmek amacıyla Rus ve İran petrolüne yönelik bazı yaptırımları kaldırmasının ardından, Hindistan gibi alıcıların ödeme seçenekleri sınırlı kaldı. Rusya ve İran’ın dolar ödemelerini alamaması nedeniyle bu ülkelerden petrol alan bazı alıcıların yuan kullanmak zorunda kaldığı belirtiliyor.
Singapur Ulusal Üniversitesi Doğu Asya Enstitüsü Profesörü Bert Hofman, “Yuan cinsinden ticaretin artıyor olması gerekir, çünkü Rusya’nın iş yapabilmesinin tek yolu bu. Rusya dolar kullanamıyor. Dolar sistemine bir noktada temas etmeyecek fazla seçenek yok” değerlendirmesinde bulundu.
BNP Paribas Asset Management Asya Pasifik Kıdemli Piyasa Stratejisti Chi Lo da kamuya açık bilgilerin, Rusya ve İran’ın yaptırımlar nedeniyle yuan kullanan başlıca petrol üreticileri olduğunu gösterdiğini söyledi. Lo’ya göre Suudi Arabistan’ın da Çin’le ikili ticarette yan kullanımını artırdığı düşünülüyor.
Bununla birlikte yuanla petrol alımlarındaki artış oldukça düşük bir tabandan geliyor. Pekin merkezli danışmanlık şirketi GMF Research’ün kurucusu Cheng Tan, farklı yöntemlerle yaptığı hesaplamalara göre yuanın küresel petrol ticaretindeki payının yüzde 3 ile yüzde 8 arasında olduğunu tahmin ediyor. Ancak gerçek oranın farklı olabileceği de belirtiliyor.
DOLAR PAYI YÜZDE 80
FT hesaplamalarına göre Çin para biriminin küresel petrol ticaretindeki payı, savaş döneminde bile tek haneli seviyelerde kalıyor. JPMorgan ise doların payının yaklaşık yüzde 80 olduğunu tahmin ediyor.
RBC Capital Markets Asya Makro Strateji Direktörü Abbas Keshvani, “Bu konuda iyi veri eksikliği var. Petrol ticaretinin ne kadarının yuanla yapıldığını tam olarak tespit edemiyoruz. Ancak yuanın bu alanda değişim aracı olarak daha fazla öne çıktığını düşünmek için güçlü nedenler var” dedi.
Keshvani’ye göre Çin’in dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olması, işlem para biriminin belirlenmesine ilişkin pazarlıklarda Pekin’e önemli bir avantaj sağlıyor.
PETRODOLAR YERİNE PETROYUAN MI?
Enerji ticaretinde yuan kullanımının artması, “petroyuan” kavramına yönelik spekülasyonları da güçlendirdi. Bu kavram, petrol üreticisi ülkelerin gelirlerini ABD Hazine tahvilleri gibi varlıklara yönlendirdiği ve doların küresel hâkimiyetini destekleyen “petrodolar” sistemine gönderme yapıyor.
Ancak analistler, Çin para biriminin uluslararası ticarette daha büyük bir pay elde etse bile yuanın yaygın kullanımının önünde ciddi engeller bulunduğuna dikkat çekiyor.
Yuanın küresel petrol ticaretinde dolarla daha güçlü rekabet edebilmesi için, bu para birimiyle fiyatlanan finansal türev ürünlerin daha yaygın kullanılması gerektiği belirtiliyor. Çin, kara içi emtia vadeli işlem piyasalarının bazı bölümlerine yabancı yatırımcı erişimi sağlamış olsa da Batılı yatırımcıların ilgisi sınırlı kaldı.
Marex Küresel Piyasa Analitiği Başkanı Guy Wolf, “Batı dünyasında bu kara içi kontratlara erişim konusunda ilgi yok. Her şey Çin’in kendisini ne ölçüde açmaya istekli olduğuyla ilgili. Çin hâlâ oldukça temkinli. Küresel kabul görmek için tamamen açık bir ekonomi ve para birimi olması gerekiyor” dedi.
ALTIN TARAFSIZ VARLIK OLABİLİR
Buna karşılık birçok analist, altının ülkelerin ellerindeki fazla yuanı değerlendirebilecekleri tarafsız bir varlık işlevi görebileceğini savunuyor. Bu yaklaşım, Çin’in sermaye kontrollerini sürdürürken küresel ticarette dolarla daha fazla rekabet etmesine olanak sağlayabilir.
Ostrum Asset Management’tan Zouhoure Bousbih, Çin’in Şanghay Altın Borsası’nı sıkı bir mutabakat sistemiyle düzenlediğini belirtti. Bousbih’e göre Çin’e ihracat yapan ülkeler, ödemelerini yuan olarak alıp fazla yuanı dolar kullanmadan Şanghay Altın Borsası’nın uluslararası bölümünde altın külçelerine çevirebilir.
Şanghay Altın Borsası geçen yıl Hong Kong’da ilk offshore altın teslimat kasasını açarak, yuan sahiplerinin altına dönüşüm yapabilmesi için yeni bir kanal oluşturdu.
KADEMELİ ARTIŞ STRATEJİSİ
Analistler ayrıca İran savaşının CIPS sistemi açısından bir “kavram kanıtı” sunduğunu ifade ediyor.
ABD'li Dış İlişkiler Konseyi (Council on Foreign Relations Uluslararası Ekonomi Direktörü ve kıdemli uzman Benn Steil, “Savaş nedeniyle ilk kez bu sistem üzerinden ödeme yapan katılımcılar, sistemin çalıştığına dair bir kanıt elde etti” dedi.
Steil, CIPS’in Batı merkezli ödeme altyapılarına kıyasla hâlâ çok daha küçük bir işlem payına sahip olduğunu vurguladı. Ancak bunun Pekin’in hedefleriyle uyumlu olduğunu belirten Steil, “Bu durum, yuanın ani değil kademeli biçimde uluslararasılaştırılması stratejisine uyuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Çin'den Trump'a sert tepki: Yanlış işaretler vermeyi bırakDünya
