Petrolde krizin perde arkası ortaya çıktı

JPMorgan, 6 Ağustos tarihli haftalık petrol raporunda küresel petrol piyasasında yaşanan rekor büyüklükteki arz şokunun fiyatlar üzerindeki etkisini değerlendirdi.

"Mucizevi toparlanma" başlığını taşıyan raporda, Basra Körfezi dışındaki üretimde daha önce yeterince dikkate alınmayan güçlü artışın, rekor arz kaybına rağmen petrol fiyatlarını sınırlayan başlıca faktörlerden biri olduğu belirtildi.

JPMorgan'a göre, piyasanın yaşanan arz kaybına karşı beklenenden çok daha hızlı uyum sağlaması, petrol fiyatlarının arz şokunun büyüklüğüyle orantılı bir yükseliş göstermesini engelledi.

MART-TEMMUZ DÖNEMİNDE 1,9 MİLYAR VARİLLİK ARZ KAYBI

Raporda, mart-temmuz döneminde Orta Doğu kaynaklı ham petrol arzında yaklaşık 1 milyar 928 milyon varillik kayıp yaşandığı hesaplandı.

Bu miktarın, söz konusu beş aylık dönemde günlük ortalama 12,6 milyon varillik arz kesintisine karşılık geldiği belirtildi.

JPMorgan'ın hesaplamalarına göre günlük arz kaybı martta 11,9 milyon varil, nisanda 16,3 milyon varil, mayısta 14,7 milyon varil, haziranda 9,3 milyon varil ve temmuzda 10,9 milyon varil oldu.

Banka, rekor büyüklükteki bu arz şokuna rağmen fiyatların yalnızca "ortalama" sayılabilecek bir tepki vermesinde birkaç unsurun etkili olduğunu kaydetti.

EN BÜYÜK DENGELEYİCİ TALEPTEKİ DÜŞÜŞ OLDU

Rapora göre piyasanın yeniden dengelenmesindeki en büyük katkı, beklenenden daha zayıf seyreden talepten geldi.

Mart-temmuz döneminde petrol tüketiminin JPMorgan'ın baz senaryosunun 795 milyon varil altında kaldığı belirtildi.

Günlük bazda talep kaybının martta 2 milyon varilden nisanda 6 milyon varile, mayısta ise 7 milyon varile kadar yükseldiği kaydedildi. Talep kaybı haziranda günlük 6,5 milyon varil, temmuzda ise 4,6 milyon varil olarak hesaplandı.

JPMorgan, küresel talepteki bu zayıflığın kalıcı bir enerji verimliliği değişimini mi yoksa arz şokuna karşı geçici bir uyarlamayı mı yansıttığının henüz net olmadığını vurguladı.

ÇİN PETROL İTHALATINI AZALTTI

Raporda, Çin'in piyasa koşullarına verdiği tepkinin de beklentileri aştığına işaret edildi.

Çin'in ham petrol ithalatını azaltmasının ve rafineri faaliyetlerini ayarlamasının arz şokunun etkilerini sınırladığı belirtilirken, dünyanın diğer bölgelerinde de benzer yönde hareketlere ilişkin ilk işaretlerin görüldüğü aktarıldı.

JPMorgan, bu gelişmelerin petrol talebinin geleneksel modellerde varsayılandan daha esnek olabileceğine işaret ettiğini bildirdi.

STOKLAR 600 MİLYON VARİLLİK AÇIĞI KARŞILADI

Arz kaybının 644 milyon varillik bölümünün stoklardan yapılan çekişlerle karşılandığı hesaplandı.

Bunun yaklaşık 500 milyon varillik kısmının gözlemlenebilir stok verilerinden doğrudan takip edilebildiği belirtildi.

376 milyon varillik arz kaybının ise kriz öncesinde piyasada bulunan arz fazlasıyla karşılandığı ifade edildi. JPMorgan'a göre söz konusu variller, kesinti yaşanmaması halinde muhtemelen stoklara eklenecekti ancak arz şokuyla birlikte piyasada kullanıldı.

Böylece 1,9 milyar varillik toplam arz kaybından geriye kalan yaklaşık 113 milyon varillik açık da Orta Doğu dışındaki beklenenden güçlü üretim sayesinde kapatıldı.

100 DOLARIN ÜZERİNDEKİ FİYATLAR ÜRETİMİ HIZLANDIRDI

JPMorgan, piyasanın dengelenmesindeki üçüncü önemli unsurun üreticilerin fiyat artışına beklenenden daha hızlı tepki vermesi olduğunu belirtti.

Raporda, petrol fiyatlarının üç haneli seviyelere çıkmasının birçok bölgede üretimi artırmak için güçlü teşvik oluşturduğu ifade edildi.

Banka, modellerinin daha önce Brent petrolün 2026'da ortalama 60 dolar civarında seyredeceğine ilişkin uzun vadeli varsayımlar üzerine kurulduğunu ancak yüksek fiyatların üretim artışını çok daha hızlı hale getirdiğini kaydetti.

Başta ABD, Brezilya, Kanada ve Venezuela olmak üzere Basra Körfezi dışındaki ülkelerdeki üretim artışı, piyasaya ilave petrol girişi sağladı.

BASRA KÖRFEZİ DIŞINDA ÜRETİM BEKLENTİLERİ AŞTI

JPMorgan'ın verilerine göre Basra Körfezi dışındaki petrol arzı, 2026'nın ilk yarısında savaş öncesi tahminlerin günlük yaklaşık 700 bin varil üzerinde gerçekleşti.

Tahminleri aşan üretimde Brezilya öne çıktı. Ülkenin üretimi yılın ilk yarısında önceki beklentilerin günlük yaklaşık 300 bin varil üzerinde gerçekleşti.

Venezuela'nın üretimi tahminleri günlük 200 bin varil, Kanada'nın ise 100 bin varil aştı.

Rusya'nın üretimi ise yılın ilk yarısında savaş öncesindeki tahminlerin günlük yaklaşık 300 bin varil altında kaldı.

Basra Körfezi dışındaki toplam üretimin 2026'nın ilk yarısında günlük ortalama 71,8 milyon varile ulaştığı belirtildi. Bu rakam 2025'in aynı döneminde günlük 69,6 milyon varil seviyesindeydi.

Böylece bölge dışındaki üretim yıllık bazda günlük yaklaşık 2,2 milyon varil arttı.

OPEC DIŞI ARZDA ON YILIN EN GÜÇLÜ ARTIŞI

JPMorgan, 2025'in sonlarından itibaren OPEC dışındaki üretim artışına ilişkin olumlu bir görünüm taşıdığını ancak 2026'nın ilk yarısındaki gerçekleşmelerin bankanın iyimser beklentilerini dahi geride bıraktığını bildirdi.

OPEC dışı toplam petrol arzındaki yıllık artışın yılın ilk yarısında günlük 2,44 milyon varile ulaştığı ve bunun bu on yılda şimdiye kadar kaydedilen en güçlü büyüme olduğu ifade edildi.

Üretim artışına en büyük katkı günlük yaklaşık 900 bin varille ABD'den geldi.

ABD'yi günlük 800 bin varille Brezilya, 300 bin varille Guyana, 200 bin varille Kanada ve 150 bin varille Norveç izledi.

ABD'DE ÜRETİMİN MALİYET EŞİĞİ 48 DOLAR

JPMorgan, OPEC dışı üretim büyümesinin önemli bölümünün fiyatlara görece daha az duyarlı derin deniz üreticileri Brezilya ve Guyana ile düşük maliyetli üreticiler Kanada ve Arjantin'den geldiğine dikkati çekti.

ABD'de ise üreticilerin nakit akışı açısından başa baş noktasına ulaştığı ortalama WTI fiyatının varil başına yaklaşık 48 dolar olduğu tahmin edildi.

Bankanın petrol fiyatı tahminlerinin bu seviyenin rahatlıkla üzerinde bulunduğu ifade edildi.

ABD'deki yıllık yaklaşık 900 bin varillik üretim artışının 550 bin varillik bölümünün doğal gaz sıvılarından, yaklaşık 300 bin varillik kısmının ise ham petrol ve kondensat üretiminden kaynaklandığı belirtildi.

Üretimdeki artışın büyük ölçüde Permian Havzası ve Meksika Körfezi'nde yoğunlaştığı bildirildi.

Özel işletmecilerin sondaj faaliyetlerindeki son artışa rağmen JPMorgan, ABD ham petrol üretimindeki büyümenin zirve seviyelerinden sınırlı ölçüde gerilemesini ancak mevcut yüksek seviyelere yakın kalmasını bekliyor.

BREZİLYA VE GUYANA'DA ÜRETİM ARTIŞI SÜRÜYOR

Brezilya'nın üretim performansının da yukarı yönlü sürpriz yapmaya devam ettiği kaydedildi.

Ülkede petrol üretimindeki artışın günlük yaklaşık 600 bin varile, biyoyakıt üretimindeki artışın ise günlük 200 bin varile ulaştığı belirtildi.

Búzios 8 projesinin 1 Mayıs'ta, JPMorgan'ın önceki tahmininden yaklaşık üç ay önce üretime başladığı aktarıldı.

Búzios 9'un ağustosta Brezilya'ya gitmesinin, Búzios 10 ve Búzios 11 projelerinin ise her biri günlük 225 bin varillik kapasiteyle 2027'de devreye alınmasının beklendiği belirtildi.

Guyana'nın da yılın ilk yarısında günlük yaklaşık 300 bin varillik üretim artışı sağladığı bildirildi.

Günlük 250 bin varil kapasiteli Errea Wittu yüzer üretim, depolama ve boşaltma ünitesinin (FPSO) ağustos sonuna doğru Guyana'ya ulaşmasının beklendiği ve bunun ardından üretimde ilave artış öngörüldüğü kaydedildi.

JPMORGAN: PİYASA BEKLENENDEN ÇOK DAHA UYUM SAĞLAYABİLDİ

JPMorgan, OPEC dışı arz büyümesinin yılın ikinci yarısında ve 2027'ye doğru güçlü kalmasını beklediğini bildirdi.

Banka, rekor seviyedeki arz kesintisine rağmen talep kaybı, stok kullanımı, önceden mevcut arz fazlası ve Basra Körfezi dışındaki üretim artışının petrol piyasasındaki açığın büyük bölümünü kapattığını belirtti.

Raporda, son gelişmelerin küresel petrol piyasasının büyük bir arz şokuna karşı daha önce tahmin edilenden çok daha uyumlu ve esnek olduğunu ortaya koyduğu değerlendirmesinde bulunuldu.