Rusya'da 'değerli ruble' krizi

Rus rublesi, genişleyen ticaret dengesizlikleri ve yüksek faiz oranlarının etkisiyle üç yılı aşkın sürenin en güçlü seviyesine yükseldi. Bu durum, Ukrayna savaşının beşinci yılına girerken ülke bütçesi üzerindeki baskıları artırıyor.

Ruble, 19 Mart’tan bu yana dolar ve Euro karşısında yüzde 20’den fazla değer kazandı. Söz konusu yükseliş, Donald Trump’ın Rus petrolüne yönelik yaptırım muafiyetini uzatmasının ardından geldi. Bu süreçte ABD-İsrail’in İran’daki savaşı küresel enerji krizini tetiklemiş, enerji fiyatları ve Rusya’nın petrol ihracat gelirleri üzerinde etkili olmuştu.

İngiliz Financial Times gazetesinin haberine göre, petrol ihracatından elde edilen gelirler hızlanırken, rublenin değer kazanması Rusya’nın enerji dışı ihracatını daha az rekabetçi hale getirdi. Yaptırımlar ve durgun ekonomi nedeniyle ithalatın zayıf kalması ise ucuzlayan ithal ürünlerin enflasyon üzerindeki etkisini sınırlıyor.

"FAYDADAN ÇOK ZARAR GETİRİYOR"

Moskova merkezli aracı kurum Finam analisti Alexander Potavin,"Rusya ekonomisi ihracata dayalı, bu nedenle ulusal para biriminin belirgin şekilde güçlenmesi faydadan çok zarar getiriyor" değerlendirmesinde bulundu.

Rusya’nın en büyük bankalarından birinde üst düzey yönetici olan bir kaynak da"aşırı" güçlü rublenin" ihracatçılar üzerinde fiilen bir vergi" anlamına geldiğini söyledi.

Ruble, ABD doları karşısında Şubat 2023’ten bu yana en güçlü seviyesinde bulunuyor. Para birimi, geçen yılın başındaki dip seviyesinden bu yana dolar karşısında yüzde 60’tan fazla değer kazandı. 1 Ocak 2025’te dolar karşısında 115 ruble seviyesinde işlem gören kur, yaklaşık 71 rubleye geriledi.

PUTİN DE ŞİKAYETÇİ

Putin, bu ay düzenlenen bir sanayi konferansında"güçlü rubleyi" ulusal ekonominin karşı karşıya olduğu "üzücü" başlıklardan biri olarak tanımladı.

Enerji ihracatı, Rus hükümetinin bütçe gelirlerinin yaklaşık beşte birini oluşturuyor. İran savaşı nedeniyle enerji gelirleri artarken, rublenin değer kazanması demir, çelik, gübre ve buğday gibi Rus ekonomisinin merkezinde yer alan diğer ihracat kalemlerini olumsuz etkiledi.

Ukrayna’nın Dnipro kentinde bulunan Fastmarkets Agricensus analisti Masha Belikova,"Kurun şu anda Rus tahıl ticaretini adeta öldürdüğünü görüyoruz" dedi.

Belikova’ya göre Rus tahıl ihracatçıları, hem kârlı kalabilecekleri hem de rekabet güçlerini kaybetmeyecekleri fiyat seviyeleri belirlemekte zorlanıyor.

TİCARET DENGESİZLİĞİ ETKİLİ

Rublenin geçen yılın başından bu yana kaydettiği yükselişte temel etken, Rusya’nın durgun ekonomisinin ithal ettiğinden daha fazlasını dışarıya satmasıyla oluşan ticaret dengesizliği oldu. Temettü ödemeleri ve Swift transferleri gibi sermaye çıkışı kanallarının birçoğu da kapalı kalmaya devam ediyor.

Rusya Merkez Bankası’nın politika faizi, yıllık enflasyonu kontrol altında tutmak amacıyla yüzde 14,5 seviyesinde bulunuyor. Nisan ayında yıllık enflasyon yüzde 5,6 olarak gerçekleşti. Her iki gösterge de bir yıl öncesine göre gerilemiş durumda; geçen yıl faiz oranı yüzde 21, enflasyon ise yaklaşık yüzde 10 seviyesindeydi.

"İHRACATIMIZI ÖLDÜRÜYOR"

Rusya Ekonomi Bakanı Maxim Reshetnikov geçen ay yaptığı açıklamada,"Önümüzdeki yıllarda ruble birçok kişinin arzu ettiğinden daha güçlü kalacak. Bu, sıkı işgücü piyasasıyla birlikte büyük bir zorluk olacak" ifadelerini kullandı.

Rusya’nın en büyük iş dünyası lobi grubunun başkanı Alexander Shokhin de Rus radyosuna yaptığı açıklamada,"Ruble güçleniyor ve mevcut kısıtlamalara, yani lojistik, sigorta, yaptırımlar ve benzerlerine ek olarak ihracatımızı öldürüyor" dedi.

Shokhin’e göre iş dünyası, güçlü rublenin hükümet bütçesinde ihracat gelirleri açısından açık yaratmasından ve bunun şirketler üzerindeki vergilerin daha da artırılmasına yol açmasından endişe ediyor.

Moskova merkezli aracı kurum T-Investments ekonomisti Sofya Donets’e göre şimdilik kamu maliyesi üzerindeki baskı yönetilebilir düzeyde. Bu yılın ulusal bütçesi Rus petrolünün varil başına 59 dolardan satılacağı varsayımına dayanıyor ve artan ihracat, rublenin değer kazanmasıyla düşen ruble bazlı gelirleri kısmen telafi etmiş durumda.

BÜTÇE RİSKİ

Buna rağmen, bu yılın ilk dört ayında enerji gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 40 azaldı. Güçlü ruble, bu düşüşün nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.

Rus ekonomik düşünce kuruluşu CMASF analistleri, rublenin bütçe gelirleri açısından"önemli bir risk" oluşturduğunu belirtti. Analistlere göre bu durum, yıl sonuna kadar devlet bütçesinde 1,6 trilyon ila 1,7 trilyon rublelik, yani 22,5 milyar ila 24 milyar dolarlık bir açık yaratabilir.

Bütçe üzerindeki baskılara rağmen analistler, Moskova’nın rubleyi zayıflatmak için alışılmadık yöntemlere başvurmasının olası olmadığını düşünüyor.

Deneyimli Rus döviz traderı Sergey Romanchuk,"Merkez bankası, dalgalı kurun ekonominin dış şoklara uyum sağlamasına yardımcı olduğu görüşüne bağlı kalmaya devam ediyor" dedi.

Romanchuk’a göre bu yaklaşımda bir değişiklik ancak rublenin "gerçekten aşırı seviyelere" güçlenmesi halinde gündeme gelebilir.