Enflasyonu savaş vurdu

SERKAN ÜSTÜN / NEFES

Savaş sonrası küresel enerji fiyatlarındaki sert yükselişin etkisiyle nisan ayında enflasyon, özellikle enerji, ulaştırma ve gıda kalemlerindeki artışların öncülüğünde beklentilerin üzerinde gerçekleşti.

Nisan ayında enflasyona en büyük katkı gıda, ulaştırma ve enerji gruplarından geldi.

Şubat ayının sonunda patlak veren ABD-İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, son iki ayda küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı.

Özellikle petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki yükseliş, enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde maliyet baskısını artırırken, bu etkinin Türkiye’deki enflasyon verilerine de yansıdığı görüldü.

SAVAŞ ETKİSİ GECİKMELİ GELDİ

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, nisanda enflasyon yıllık yüzde 32,37, aylık yüzde 4,18 ile beklentilerin üzerinde gerçekleşti.

Aylık enflasyonun beklentilerin yaklaşık 1 puan üzerinde gelmesinde, ABD-İran savaşı sonrası enerji fiyatlarında yaşanan artışın nisan ayında daha belirgin hissedilmesi etkili oldu.

EN YÜKSEK KATKI GIDA, ULAŞTIRMA VE ENERJİDEN

TÜİK verilerine göre, harcama gruplarının yıllık değişime katkıları gıda ve alkolsüz içeceklerde 8,72, ulaştırmada 5,66 ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda 6,30 yüzde puan oldu. Aylık katkılar ise gıda ve alkolsüz içeceklerde 0,95, ulaştırmada 0,73 ve konutta 0,90 yüzde puan olarak hesaplandı.

TÜİK’in nisan ayı verilerine göre, aylık bazda fiyatı en fazla artan kalemlerin başında enerji ve ulaştırma grubu yer aldı.

ZAM ŞAMPİYONU DOĞAL GAZ

Nisan ayında fiyatı en fazla artan ürün doğalgaz oldu; şebeke üzerinden dağıtılan doğalgazın fiyatı yüzde 44,47 yükseldi.

Yurt içi hava yolu ile yolcu taşımacılığı fiyatları yüzde 19,32 artış gösterdi.

Elektrik fiyatları nisan ayında yüzde 16,90 yükseldi.

Yurt dışı hava yolu ile yolcu taşımacılığı fiyatları yüzde 16,79 arttı.

Kişisel ulaşım araçları için diğer yakıtların fiyatı yüzde 15,46 artış kaydetti.

Motorin fiyatı ise bir ayda yüzde 12,05 yükseldi.

HAVACILIKTA SAVAŞ ETKİSİ

Veriler, savaş sonrası artan enerji maliyetlerinin ulaştırma sektörüne de hızlı şekilde yansıdığını ortaya koydu.

Hava yolu taşımacılığında görülen fiyat artışları, yakıt maliyetlerindeki yükselişin hizmet fiyatlarına doğrudan yansıdığını gösterdi. Havacılık sektöründe akaryakıt giderlerinin toplam maliyetler içindeki yüksek payı, bu geçişkenliği daha da belirgin hale getirdi.

EPDK’DAN ZAM ADIMI

Öte yandan nisan ayında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) elektrik ve doğal gaza yaptığı zamlar da fiyat artışlarını destekledi. Kurum, nisan başında son tüketici tarifelerine yüzde 25 oranında zam yaparken, yüksek tüketimli haneler için kademeli tarife uygulamasına geçildi.

GİYİM VE GIDADA ZAM RÜZGÂRI

Giyim grubunda yeni sezon ürünlerin raflara girmesi fiyatları yukarı çekti.

Gıda tarafında ise tarımsal üretimde kullanılan elektrik, gübre ve mazot gibi girdilerdeki artış maliyetleri yükseltirken, başta İstanbul olmak üzere birçok ilde ekmek fiyatlarına yapılan zam da enflasyona yukarı yönlü katkı sundu.