Seçim öncesi ekonomi alarm veriyor

ABD’li tüketiciler, Trump yönetiminin sağladığı vergi iadelerinin etkisinin azalması ve İran savaşının yol açtığı yüksek akaryakıt maliyetlerinin ekonominin geneline yayılması nedeniyle birkaç ay içinde nakit sıkışıklığı riskiyle karşı karşıya kalabilir.

ABD Başkanı Donald Trump’ın kapsamlı bütçe düzenlemesi kapsamında sağlanan ve ABD Gelir İdaresi’ne göre beyanname başına ortalama yaklaşık 3 bin 500 dolar seviyesinde gerçekleşen vergi iadeleri, Amerikalıların harcamalarını sürdürmesine yardımcı oldu.

Ancak perakendeciler, benzin fiyatlarındaki artışın tüketici harcamalarında geri çekilmeye yol açabileceği ve dünyanın en büyük ekonomisinde büyümenin yaz ayları gibi erken bir dönemde yavaşlayabileceği uyarısında bulunuyor. Bu gelişme de kasımdaki ara seçimler öncesinde Trump için risk oluşturuyor.

BÜYÜMENİN MOTORU TÜKETİM

İngiliz Financial Times gazetesinde bugün yayımlanan habere göre, EY Parthenon Başekonomisti Gregory Daco, “Vergi iadelerinin etkisi, Orta Doğu kaynaklı fiyat baskılarındaki artışla büyük ölçüde silindi. Çatışma ne kadar uzun sürerse, enflasyonun daha kalıcı hale geldiği ve tüketici harcamalarındaki büyümeyi aşındırdığı olumsuz senaryoya o kadar yaklaşırız” dedi.

Tüketiciler, ABD ekonomisinin ana itici gücü konumunda bulunuyor ve ekonomik üretimin yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor. Son yıllarda tüketici harcamaları büyümenin de önemli desteklerinden biri oldu.

Güçlü harcamalar, teknoloji şirketlerinin yüksek yatırımları ve sağlam verimlilik göstergeleriyle birlikte ABD ekonomisinin pandemiden bu yana çoğu gelişmiş ülkeden daha hızlı büyümesine katkı sağladı.

ŞOKLARA DİRENCİN KAYNAĞI

PNC Bank Ekonomik Analiz Başkanı Brian LeBlanc, “Ekonominin son yıllarda yüksek faiz oranlarına, yüksek enflasyona ve tekrarlanan şoklara karşı dirençli kalmasının temel nedenlerinden biri, hanehalklarının mali durumunun sağlam kalmasıydı. Bu sayede tüketiciler, istihdam ve gelir artışı yavaşlasa bile harcamaya devam edebildi” değerlendirmesinde bulundu.

Yüksek tutarlı iadeler, Trump’ın imzasını taşıyan ve Temmuz 2025’te yasalaşan "Tek Büyük Güzel Yasa Tasarısı" (One Big Beautiful Bill Act) adlı bütçe düzenlemesindeki geniş kapsamlı vergi indirimlerinin sonucu olarak ortaya çıktı.

Walmart ve Target gibi büyük perakende zincirleri, bu hafta yaptıkları bilanço görüşmelerinde vergi iadelerinin satışları desteklediğini bildirdi.

AKARYAKITIN PAYI ARTIYOR

ABD’de 4 milyon hanenin banka ve kredi kartı harcamalarına dayanan veriler, akaryakıtın gelirden giderek daha büyük pay almasına rağmen diğer ürünlere yönelik harcamaların sürdüğünü gösterdi.

Ev geliştirme perakendecisi Lowe’s, haziran ayında da vergi iadelerinin desteklediği harcamaların devam etmesini bekliyor. Şirketin Finans Direktörü Brandon Sink, potansiyel müşterilerin “belirsizlik nedeniyle” iade tutarlarının bir bölümünü kenara ayırmış olabileceğini belirtti.

Ancak şubat ayında başlayan vergi iadeleri harcandıkça, bazı perakendeciler akaryakıt fiyatlarının isteğe bağlı harcamalardan daha fazla pay almasına ve bunun ekonominin diğer alanlarına yayılmasına hazırlanıyor. Yüksek dizel maliyetlerinin taşımacılığı daha pahalı hale getirmesiyle gıda fiyatları nisanda yüzde 2,9 arttı. Meyve ve sebze fiyatlarındaki artış ise yüzde 6,1 oldu.

SAVAŞIN MALİYETİ

Target Finans Direktörü Jim Lee, vergi iadelerinden kaynaklanan “olumlu” etkinin yılın geri kalanında azalacağını ve savaşın maliyetlerinin ABD’li hanehalkları üzerinde baskı oluşturacağını söyledi.

Advance Auto Parts Üst Yöneticisi Shane O’Kelly de şirketin “son vergi iadesi desteğinin ötesine geçiş” sürecinde, yazın yoğun araç kullanım sezonu öncesinde satışların yavaşlayabileceğini belirtti.

Tüketiciler üzerindeki baskı, Orta Doğu’daki çatışmanın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana artıyor. Dünyadaki ham petrol akışının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatlarının İran tarafından kısıtlanması, benzin ve dizel fiyatlarını yüzde 50 artırdı.

PNC verileri, son haftalarda kartla yapılan benzin harcamalarının geçen yılın aynı dönemine göre neredeyse yüzde 40 arttığını gösterdi. ABD’li tüketiciler, temel bir ihtiyaç olan akaryakıt alımlarını kısmakta zorlanıyor.

Depo tipi perakende zinciri BJ’s Wholesale Club’ın Üst Yöneticisi Bob Eddy, “Akaryakıt fiyatları yüksek kalmaya devam ediyor ve bu baskı aileler için gerçek. Bunu daha somut ifade etmek gerekirse, üyelerimiz yalnızca nisan ayında pompalarımızda geçen yılın aynı dönemine göre 143 milyon dolar daha fazla harcama yaptı” dedi.

ENFLASYON ÜCRET ARTIŞI AŞTI

Savaş, enflasyonun ücret artışını geride bırakmasına da yol açtı. Bu durum, çalışanların reel olarak daha düşük gelir elde etmesi anlamına geliyor.

Citigroup Küresel Başekonomisti Nathan Sheets, “Hesaplamalarımıza göre ücret artışı, geçen yıl ortasından bu yana enflasyon hızının gerisinde kalıyor” dedi.

Sheets, “Önce Başkan Trump’ın tarifeleri, daha yakın dönemde ise İran kaynaklı petrol ve emtia fiyat baskıları, fiyatları ücretlere kıyasla yukarı taşıdı” ifadelerini kullandı.

Oxford Economics ABD Başekonomisti Michael Pearce, İran savaşının tüketici harcamalarında yaratacağı yavaşlamanın ABD büyümesi için “bir hız kesici” niteliğinde olacağını söyledi. Pearce, “Bu, aksi halde ABD ekonomisi için çok iyi geçecek bir yılın parlaklığını azaltacak” dedi.

Trump’ın vergi indirimlerinden daha az faydalanan düşük gelirli haneler ise baskıyı şimdiden hissetmeye başlamış olabilir.

PERAKENDE SATIŞLARDAKİ ARTIŞIN KAYNAĞI ZENGİNLER

Perakende satışlar nisanda yıllık bazda yüzde 4,9 arttı. Ancak bu artışın önemli bölümü, Trump’ın bütçe düzenlemesinden en çok yararlanan ve gelirlerinin daha küçük bir kısmını akaryakıta harcayan daha varlıklı Amerikalılardan kaynaklandı.

Bank of America’ya göre, en yüksek gelir grubundaki üçte birlik kesimin vergi iadelerinde yaklaşık yüzde 13 artış olurken, en düşük gelir grubundaki üçte birlik kesimde artış yaklaşık yüzde 6 seviyesinde kaldı.

RBC Başekonomisti Mike Reid, “Bu iadelerden orantısız şekilde fayda sağlayan kesim, enflasyonist baskılardan en az etkilenen haneler oluyor” dedi.

Reid, “Şu anda baskıyı hisseden ve biraz daha fazla stres yaşayan kesim aslında orta gelirli haneler” değerlendirmesinde bulundu.

SAVAŞ UZADIKÇA BEKLENTİLER KÖTÜLEŞİYOR

Savaş uzadıkça tüketicilerin ekonomiye ilişkin beklentileri de giderek daha kötümser hale geldi.

Yakından izlenen Michigan Üniversitesi Tüketici Güven Endeksi rekor düşük seviyelere gerilerken, Conference Board’un tüketici güven endeksi de düşüş kaydetti. Michigan anketine göre, yüksek fiyatların kişisel mali durumlarını aşındırdığını düşünen tüketicilerin oranı geçen ayki yüzde 50 seviyesinden yüzde 57’ye yükseldi.

Rhode ve Naturium gibi markaların da sahibi olan Elf Beauty’nin Üst Yöneticisi Tarang Amin, “Duyarlılık neredeyse her yaş grubunda ve neredeyse her demografik kesimde oldukça olumsuz” dedi.

Amin, “Endişelerin genele yayıldığını söyleyebilirim. Tüketici güveninin düşük olduğunu görüyoruz. Enflasyon ve tüketicilerin katlandığı maliyetlere ilişkin kaygılar görüyoruz” ifadelerini kullandı.

New York Fed verilerine göre, sıradan Amerikalılar arasında mali sıkıntı işaretleri de artıyor. Kredi kartı, taşıt kredisi ve öğrenci kredisi gecikmelerinde yükseliş kaydedildi.

Walmart Finans Direktörü John David Rainey, varlıklı müşterilerin “güvenle harcama yaptığını” belirtirken, düşük gelirli müşterilerin “bütçe konusunda daha dikkatli olduğunu ve finansal sıkıntıyla baş etmeye çalışıyor olabileceğini” kabul etti.