Çin'in Xiamen kentindeki Qiaodan şirket merkezinin girişinde bulunan kırmızı logoda, basketbol topunu andıran bir nesneyi tutarken dripling yapan bir sporcunun silüeti yer alıyor.
Şirketin adı olan "Qiaodan" ise spor dünyasının en tanınmış isimlerinden Michael Jordan'ın adının Çince karşılığı olarak kullanılıyor.
26 yıl önce kurulan şirket, tarihinin önemli bölümünde markasına ilham verdiği belirtilen basketbol efsanesi Michael Jordan ile hukuki mücadele yürüttü. Çin'de 2020'de verilen kararda ise Qiaodan'ın yalnızca Jordan'ın daha önce sahip olduğu isim haklarının bir unsurunu ihlal ettiği sonucuna varıldı.
Basketbol ürünlerinden koşu ayakkabıları ve yoga ekipmanlarına kadar faaliyet alanını genişleten şirket bugün Çin genelinde yaklaşık 6 bin mağazası bulunan ulusal ölçekte bir perakendeci konumunda. Mağazaların büyük bölümü franchise modeliyle işletiliyor.
İngiliz Financial Times gazetesinde bugün yayımlanan habere göre, Çin'in daha küçük kentlerinden Yueyang'daki bir Qiaodan mağazasında, Air Jordan tarzındaki yüksek bilekli spor ayakkabıları 339 yuana, yaklaşık 50 dolara satılıyor.
UMBRO'NUN ÇİN HAKLARINI 62,5 MİLYON DOLARA ALDI
Qiaodan, geçmişte Nike'ın sahip olduğu klasik futbol markası Umbro'nun Çin'deki haklarını 2020'de 62,5 milyon dolara satın aldı.
Şirket daha sonra yurt dışına açılma çalışmalarına da başladı ve Vietnam'da mağaza açtı.
Qiaodan, uzun süredir Nike açısından sorun oluşturan bir rakip olarak öne çıkarken, Xiamen merkezli giderek daha gelişmiş yerel spor markaları Nike'ın en önemli uluslararası pazarındaki rekabet baskısını artırıyor.
Bu şirketler arasında geçen yıl 11 milyar doların üzerinde gelir elde eden ve ocak ayında Puma'nın yüzde 29 hissesini satın almak üzere anlaşan Anta Sports da bulunuyor.
Hong Kong borsasında işlem gören 361 Degrees ile özellikle koşu ayakkabıları alanında faaliyet gösteren XTEP de Çinli rakipler arasında yer alıyor.
Bu şirketlerin yükselişi, Çin'in güneydoğusundaki Fujian eyaletinde bulunan büyük hazır giyim ve ayakkabı sektörünün giderek daha gelişmiş hale gelmesini de yansıtıyor.
Authentic Brands'in Büyük Çin Bölgesi Başkanı Joshua Perlman, söz konusu şirketlerin her birinin rekabet gücünü her geçen gün artırdığını belirtti.
Perlman, Nike'ın aynı zamanda Adidas, On, Hoka ve Salomon gibi şirketlerden de çok yoğun rekabetle karşı karşıya olduğunu ifade etti.
NIKE'IN ÇİN SATIŞLARI 8 ÇEYREKTİR GERİLİYOR
Nike'ın şimdiye kadar yoğun rekabete karşı sınırlı yanıt verebildiği görülüyor.
Şirketin Çin'deki satışları haziranda sona eren üç aylık dönemde yüzde 17 gerilerken, böylece satışlardaki düşüş art arda sekizinci çeyreğe taşındı.
Çinli yerli spor markalarının güçlenmesi, ülkede birçok sektörde görülen daha geniş bir eğilimin parçasını oluşturuyor.
BYD öncülüğündeki Çinli elektrikli araç şirketleri, Batılı rakipleri karşısında iç pazarda baskın bir konuma gelirken, kozmetikten kahveye kadar çeşitli ürünler satan Batılı markalar da yerli şirketlerin yoğun rekabetiyle karşılaşıyor.
Çin'de daha önce Nike bünyesinde çalışan ve Conduit Asia danışmanlık şirketinin kurucusu olan Wei Kan, spor giyim markalarının artan gücünü pazarda "kalıcı bir değişim" olarak nitelendirdi.
QIAODAN'IN 2021 GELİRİ 850 MİLYON DOLAR
Qiaodan, Nike'a meydan okuyan Çinli şirketlerin en büyüğü olmasa da şirket açısından diğerlerinden daha büyük bir sorun kaynağı haline geldi.
Kamuya açıklanan son verilere göre Qiaodan'ın geliri 2021'de 5,8 milyar yuan, yaklaşık 850 milyon dolar seviyesindeydi.
Danışman Jacques Roizen'in Nint verilerine dayanarak yaptığı hesaplamalara göre, Çin'in en büyük e-ticaret platformlarından Tmall'da Qiaodan'ın yıllık satışları 500 milyon yuan seviyesinde bulunurken, şirketin 11 milyondan fazla takipçisi bulunuyor.
Nike'ın Tmall'daki yıllık satışları ise 3,4 milyar yuan, takipçi sayısı da 49 milyon seviyesinde.
Qiaodan'ın ayakkabı üretimiyle tanınan Fujian eyaletindeki Jinjiang kentinde fabrikası bulunuyor. Şirket 2023'te Henan eyaletinde de bir tesis açarken, bu yıl Chongqing'de yeni bir üretim tesisi faaliyete geçirmeyi planlıyor.
ŞİRKET 2000'DE KURULDU
Adı "Jordan" anlamına gelen Qiaodan, 2000 yılında Ding Guoxiong tarafından kuruldu.
Çin'deki "ilk başvuran" esasına dayalı marka mevzuatı, bazı istisnalar dışında genellikle marka için ilk başvuruyu yapan tarafa hukuki hak tanıyor. Söz konusu tescillere ise genellikle beş yıl içinde itiraz edilmesi gerekiyor.
Nike'ın 1990'lı yıllardaki Çin satışlarının başında bulunan Michael Wellman, o dönemde taklit ürüne mümkün olduğunca yakın çok sayıda markanın ortaya çıktığını anlattı.
O dönemde Çin'de çalışan kişiler, yaygın taklit üretimi ve fabrikalardan çıkan ürünlerin kopyalanmak üzere başka yerlere götürülmesine ilişkin çok sayıda olay yaşandığını aktarıyor.
Michael Jordan o dönemde Çin'de oldukça tanınırken, eski Chicago Bulls oyuncusu ülkede "uçan adam" lakabıyla biliniyordu.
Nike'ın Jordan markasını 1997'de Çin'de piyasaya sürmesinin ardından ise Jordan ürünleri daha küçük kentlerde yaygın biçimde bulunmuyordu.
Wei Kan'a göre bu durum Qiaodan'a kendi temelini oluşturması için bazı fırsatlar sağladı.
Wellman, Çin'in 20'nci yüzyılın son bölümünde piyasa ekonomisine geçiş sürecinde tüketiciler arasında dünyada olup bitenleri öğrenmeye yönelik büyük bir merak bulunduğunu belirtti.
Wellman ayrıca o dönemde ülkede başka bir markayı taklit etmenin eleştiri konusu olacağı yönünde güçlü bir algı bulunmadığını ifade etti.
HUKUKİ MÜCADELE 2012'YE KADAR UZANIYOR
Michael Jordan ile Qiaodan arasındaki hukuki uyuşmazlıklara ilişkin kayıtlar en az 2012 yılına kadar uzanıyor.
Mahkeme kayıtlarına göre Qiaodan, Michael Jordan'ın çocuklarından Jeffrey ve Marcus'un isimlerinin Çince yazılışlarının da marka tescilini aldı.
Şirket, Jordan markasını kopyaladığı iddiasıyla dava edilirken kendi marka haklarını korumak amacıyla da hukuki girişimlerde bulundu.
Qiaodan, 2020'de Çin'de Amazon'a karşı dava açarak Nike Jordan ürünlerinin Çince sayfalarında "Qiaodan" ifadesinin kullanılmasına itiraz etti ancak davayı kazanamadı.
Aynı yıl Çin Yüksek Halk Mahkemesi, Qiaodan'ın Çince yazılışının belirli bir marka bakımından Michael Jordan ile ilişkilendirildiğine hükmetti.
Bununla birlikte Qiaodan'a ait onlarca diğer marka tescili karardan etkilenmedi.
Röportaj talebini reddeden şirketin halihazırda Jordan'ın isim haklarını ihlal ettiğine yönelik herhangi bir iddia bulunmuyor.
TEKNOLOJİK ÜRÜNLERE AĞIRLIK VERİYOR
Qiaodan'ın Xiamen'deki genel merkezinde bulunan sergi alanında şirketin teknolojik kabiliyetleri ön plana çıkarılıyor.
Şirket, söz konusu teknolojilerin Q-Kungfu Turbo ve Pro gibi koşu ayakkabılarının ağırlığının azaltılmasına ve esnekliğinin artırılmasına yardımcı olduğunu belirtiyor.
Qiaodan buna karşın basketbol geçmişinden de uzaklaşmış değil.
Şirket merkezinde, 2011'de Qiaodan'ın sponsor olduğu ilk NBA oyuncusu ve eski Houston Rockets kaptanı Chuck Hayes'in bir heykeli bulunuyor.
Merkezde ayrıca ellerinde topla havada sıçrıyormuş gibi tasarlanan krom mankenler yer alıyor.
Qiaodan halihazırda San Antonio Spurs oyuncusu Keldon Johnson'a da sponsor oluyor.
JORDAN MARKASININ SATIŞLARI YÜZDE 16 DÜŞTÜ
Qiaodan daha kurumsal bir yapıya dönüşürken, şirkete başlangıçta ilham verdiği belirtilen Jordan markası ise 42 yıllık tarihinin en zor dönemlerinden birini yaşıyor.
Nike'ın son çeyreğinde Jordan markalı ürünlerin dünya genelindeki satışları yüzde 16 geriledi.
Düşüşte, Nike'ın daha önce Jordan spor ayakkabılarının arzını piyasada önemli ölçüde artırmasının ardından oluşan etkinin rol oynadığı belirtildi.
Qiaodan ise 2021'de şirket adını resmi olarak Zhongqiao şeklinde değiştirdi.
Şirket Çin'de birçok kez halka arz girişiminde bulunurken, son girişimini 2019'da gerçekleştirdi.
Wei Kan'a göre şirketin Michael Jordan ile yaşadığı hukuki anlaşmazlık halka arz planlarını olumsuz etkilemiş olabilir.
Kan, şirketin tartışmalı geçmişinin Çinli tüketicilerin değişen tercihleriyle de uyumlu olmadığını ifade etti.
Çinli tüketicilerin artık özgünlüğe daha fazla değer verdiğini belirten Kan, yerel şirketlerin marka oluşturmayı, ürün portföylerini ve ürün döngülerini yönetmeyi bildiklerini, ayrıca yerel topluluklarla güçlü bağlara sahip olduklarını söyledi.
Nike'ın Çin'deki ilk yıllarında şirketle yakın çalışan bazı yöneticiler ise Qiaodan'ın gelişimini Çin'in küresel ekonomiye yeniden açılması çerçevesinde değerlendiriyor.
Nike'ın eski Çin Satış Direktörü Joe Eberling, Qiaodan'ın başarılı olabilmek için tedarik zincirlerinden pazarlamaya ve insan kaynaklarına kadar iş yapış biçimini geliştirmek zorunda kaldığını belirtti.
Eberling, yalnızca Jordan'a benzeyen bir marka yaratmanın başarı için yeterli olmadığını, Qiaodan'ın zaman içinde gerçek anlamda bir işletme inşa ettiğini ifade etti.
Microsoft'a şok: Çin kullanımdan kaldırıyorBilim - Teknoloji
