Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de saat 09.05'te hayata gözlerini yumdu. Aradan geçen 88 yıla rağmen onun Türkiye’ye bıraktığı mirasın önemini azalmadı. Aksine, Cumhuriyet'in hangi mücadelelerin ardından kurulduğunu ve hangi ilkeler üzerine yükseldiğini hatırlatan her tarihi olay, Atatürk'ün mücadelesini bir kez daha gözler önüne serdi.
Atatürk'ün 104 yıl önce Mecliste dile getirdiği sözler de bunlar arasında yer alıyor.
Bir hanedanın egemenliğine son vererek millet iradesini esas alan yeni bir dönemin kapısını açan bu çıkış, bugün 10 Kasım'da yalnızca bir tarihi konuşma olarak değil, Cumhuriyet'in kuruluşunun güçlü bir ifadesi olarak hatırlanıyor.
MECLİS'TE TARİHİ KONUŞMA
Atatürk, Nutuk’ta da yer alan bölümde, Osmanlı hanedanının yüzyıllar boyunca Türk milletinin egemenliğini elinde tuttuğunu belirterek artık bu dönemin sona erdiğini yaptığı konuşma ile açıkça ifade etti.
1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılması için Anayasa ve Şeriye komisyonları bir araya geldi ancak Meclis'teki görüşmeler beklenenden çok daha uzun sürdü. Tartışmalar uzayıp giderken Mustafa Kemal Atatürk bir süre odasında bekledi. Komisyonun bir türlü sonuca ulaşamadığını görünce toplantı salonuna girdi ve bir köşeye oturarak konuşmaları dinlemeye başladı. Saltanatın kaldırılmasına karşı çıkanlar, çeşitli itirazlarla tartışmayı uzatırken Atatürk sonunda daha fazla sessiz kalmadı. Ayağa kalktı, elini masaya birkaç kez vurdu ve sözü alarak tarihe geçecek o konuşmasına başladı;
“Egemenlik ve saltanat hiç kimse tarafından hiç kimseye, ilim icabıdır diye; görüşme ile, münakaşa ile verilmez.
Egemenlik, saltanat kuvvetle, kudretle ve zorla alınır. Osmanoğulları, zorla Türk milleti'nin egemenlik ve saltanatına el koymuşlardı; bu musallat olmalarını altı asırdan beri devam ettirmişlerdi.
Şimdi de, Türk Milleti bu mütecavizlerin hadlerini ihtar ederek, egemenlik ve saltanatını, isyan ederek kendi eline açıkça almış bulunuyor. Bu bir olupbittidir.
Söz konusu olan; millete saltanatını, egemenliğini bırakacak mıyız, bırakmayacak mıyız? Meselesi değildir. Mesele zaten olupbitti haline gelmiş bir hakikati ifadeden ibarettir. Bu, mutlaka olacaktır. Burada toplananlar, Meclis ve herkes meseleyi tabiî görürse, fikrimce uygun olur.
Aksi takdirde, yine gerçek gerektiği şekilde ifade olunacaktır. Fakat ihtimal bazı kafalar kesilecektir.”
KONUŞMANIN ARDINDAN SALTANAT KALDIRILDI
Atatürk'ün bu sözleriyle ortaya koyduğu kararlı tutumun ardından 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı. Böylece Osmanlı hanedanının siyasi egemenliği sona ererken, Türkiye'nin yönetiminde yeni bir dönem başladı.
Kararın ardından son Osmanlı padişahı VI. Mehmet Vahdettin, 17 Kasım 1922'de İngilizlere ait Malaya zırhlısıyla İstanbul'dan ayrılarak ülkeyi terk etti. Saltanatın kaldırılmasıyla birlikte Osmanlı Devleti'nin 600 yılı aşkın süren siyasi varlığı da sona ermiş oldu.
