Uzmanlardan uyarı: İşte en zararlı 5 gıda maddesi

Aşırı işlenmiş gıdalar (UPF) günlük yaşamın vazgeçilmez parçaları haline gelirken, uzmanlar bu ürünlerin içeriğinde yer alan bazı maddelerin sağlık üzerindeki etkileri konusunda giderek daha fazla uyarıda bulunuyor.

Gazlı içecekler, paketli bisküviler, hazır yemekler, işlenmiş et ürünleri, kahvaltılık gevrekler ve bazı fast food ürünlerinde bulunan katkı maddelerinin uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği belirtiliyor.

BBC'ye konuşan uzmanlara göre en dikkat edilmesi gereken beş içerik şöyle:

1. Yapay renklendiriciler
Gıdalara daha canlı görünüm kazandırmak için kullanılan yapay boyalar özellikle çocuklarda davranışsal sorunlarla ilişkilendiriliyor.

Özellikle Tartrazin (E102), Sunset Yellow (E110) ve Allura Red (E129) gibi renklendiricilerin hiperaktivite, dikkat dağınıklığı ve ruh hali değişimleriyle bağlantılı olabileceği ifade ediliyor.

Bu maddeler şekerlemeler, gazlı içecekler ve kahvaltılık gevreklerin yanı sıra bazı soslar, peynirler ve vegan et ürünlerinde de kullanılabiliyor.

2. Nitrat ve nitritler
Sucuk, salam, sosis, jambon ve pastırma gibi işlenmiş et ürünlerinde yaygın kullanılan nitrat ve nitritler, ürünlerin raf ömrünü uzatıyor ve pembe rengini koruyor.

Ancak uzmanlar, bu maddelerin midede “nitrozamin” adı verilen ve bağırsak kanseri riskini artırabilen bileşiklere dönüşebileceğini söylüyor.

Dünya Sağlık Örgütü bünyesindeki Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’nın işlenmiş etleri “kanserojen” sınıfına dahil ettiği hatırlatılıyor.

Fransa’daki NutriNet-Sante araştırmasında da yüksek nitrit ve nitrat tüketiminin prostat kanseri, meme kanseri ve tip 2 diyabet riskini artırabileceği belirtildi.

Uzmanlar tamamen yasaklamak yerine bu tür ürünlerin daha seyrek tüketilmesini öneriyor.

3. Emülgatörler
Hazır gıdalarda yağ ve suyun karışmasını sağlayan emülgatörlerin bağırsak mikrobiyotasını bozabileceği ifade ediliyor.

Özellikle karboksimetilselüloz ve polisorbat-80 isimli emülgatörlerin bağırsak iltihabını artırabileceği ve bunun da inflamatuvar bağırsak hastalıkları, obezite ve metabolik sendrom riskini yükseltebileceği belirtiliyor.

Bu maddeler hazır ekmekler, dondurulmuş pizzalar, tavuk nugget ürünleri, soslar ve düşük yağlı yoğurtlarda sıkça bulunuyor.

Uzmanlar, bazı ürünlerin “sağlıklı” görünmesine rağmen yoğun şekilde katkı maddesi içerebildiğini vurguluyor.

4. İnteresterifiye palm yağı
Margarinler, hazır hamur işleri ve bazı çikolata ürünlerinde kullanılan interesterifiye palm yağının uzun vadeli etkileri konusunda hâlâ soru işaretleri bulunuyor.

Uzmanlar, bu işlemin doymuş yağların vücut tarafından daha hızlı emilmesine neden olabileceğini ve bunun kalp-damar sistemi üzerinde ekstra yük oluşturabileceğini ifade ediyor.

Sorunun en dikkat çekici yanı ise ürün etiketlerinde çoğu zaman sadece “palm yağı” ifadesinin yer alması nedeniyle tüketicilerin bunu fark etmekte zorlanması.

5. Yüksek fruktozlu mısır şurubu
Özellikle ABD’de yaygın kullanılan yüksek fruktozlu mısır şurubu gazlı içecekler, tatlılar, yoğurtlar, soslar ve hatta bazı ekmeklerde bulunuyor.

Uzmanlara göre aşırı tüketim; yağlı karaciğer hastalığı, insülin direnci, obezite, tip 2 diyabet ve kalp hastalıklarıyla bağlantılı.

Ayrıca bağırsak florasını bozarak iltihaplanmayı artırabileceği ve irritabl bağırsak sendromu (IBS) gibi sorunlara katkı sağlayabileceği belirtiliyor.

Araştırmacılar ayrıca katkı maddelerinin tek başına değil, birlikte tüketildiğinde de “kokteyl etkisi” yaratabileceğine dikkat çekiyor.

2025 yılında yayımlanan bir çalışmada, emülgatör ve yapay tatlandırıcı karışımlarını yoğun tüketen kişilerde tip 2 diyabet riskinin daha yüksek olduğu tespit edildi.

Uzmanlar, tamamen kusursuz beslenmenin gerçekçi olmadığını ancak mümkün olduğunca taze ve az işlenmiş gıdaların tercih edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Beslenme uzmanlarına göre uzun içerik listesine sahip ve ev mutfağında kullanılmayacak kadar çok katkı maddesi içeren ürünler genellikle “aşırı işlenmiş” kategorisine giriyor.