Yerli üretim söylemi, İstanbul’un tarihi çarşılarında karşılık bulmuyor

İLKAY AKKAYA / NEFES

30 Euro’ya kadar olan yurt dışı alışverişlerde gümrük muafiyetinin kaldırılması hararetli tartışmaların ardından 1 Şubat itibarıyla yürürlüğe giriyor.

Ancak İstanbul’un asırlık ticaret merkezlerinde yapılan gözlemler, bu gerekçenin sahadaki karşılığının hayli tartışmaların ardından 1 Şubat itibarıyla yürürlüğe giriyor.

Kararla birlikte, AliExpress ve Temu gibi platformlardan yapılan düşük tutarlı alışverişler fiilen sona ererken, Avrupa Birliği ülkelerinden gelen her paket için yüzde 30, diğer ülkelerden gelenler için ise yüzde 60 gümrük vergisi uygulanacak. İktidar, bu adımı “yerli üreticiyi koruma” gerekçesiyle savunuyor. Ancak İstanbul’un asırlık ticaret merkezlerinde yapılan gözlemler, bu gerekçenin sahadaki karşılığının hayli tartışmalı olduğunu gösteriyor.

TÜRK MALI YOK

İstanbul’un Fatih ilçesindeki Mercan, Tahtakale, Mahmutpaşa-Eminönü hattını kapsayan geniş bölge, yüzyıllardır İstanbul ticaretinin kalbi olarak biliniyor. Değişen alışveriş alışkanlıklarına, AVM’lere ve e-ticarete rağmen bu hat bugün hâlâ binlerce esnafı ve Türkiye’nin dört bir yanından gelen alıcıları ağırlıyor.

Son günlerde ise bölge, 30 Euro kararı ile dikkatleri üzerine çekti. Çünkü bu bölgedeki esnafın sattığı ürünlerin neredeyse tamamı Çin’den geliyor. Bu durumu görmek için Tahtakale’den Mercan’a, Mahmutpaşa’dan Kapalıçarşı çevresine uzanan sokaklarda raflara bakmak yeterli.

İŞLER DURUR

Oyuncaktan kırtasiyeye, mutfak eşyasından hırdavata, elektronik aksesuarlardan çeyiz ürünlerine, kıyafetten, plastik ürünlere kadar hemen her ürünün menşei Çin. Konuştuğumuz esnaflar etiketlerde her ne kadar kendi şirketlerinin adı yazsa da gerçeğin “Made in China” olduğunu belirtiyor.

Bir esnaf durumu şöyle özetliyor: “Bakın, burası yıllardır böyle. Burada Çin dışında ürün bulamazsınız. Burayı gezenlerde buraya gelince ne alacağını biliyor.”

Başka bir esnaf da pandemi dönemini hatırlatarak “O dönemde çok sıkıntı yaşadık. Allah korusun o günlere dönmeyelim. Çin’den ürün gelmezse burada işler durur. Bu bölgede Türk malı nerdeyse bulamazsın” dedi.

Kararın gerekçesi, yurt dışından vergisiz gelen ürünlerin yerli üreticiye haksız rekabet yarattığı yönünde. Ancak sahadaki tablo, korunacak bir yerli üreticinin neredeyse kalmadığını ortaya koyuyor.

ERZURUM’DAN DEĞİL UZAKDOĞU’DAN TESPİH

Erzurum’un meşhur oltu taşı ve Eskişehir’in lüle taşından yapılan el işçiliği tespihler neredeyse tarihe karıştı. Mercan’daki dükkânlar hâlâ tespihlerle dolu ancak raflardaki ürünlerin büyük bölümü artık Uzakdoğu’dan gelen ürünlerde oluşuyor.

Yerli üretim söylemi, İstanbul’un tarihi çarşılarında karşılık bulmuyor - Resim : 1

BU TAŞLAR BİLE ÇİN’DEN GELİYOR

Yerli üretim söylemi, İstanbul’un tarihi çarşılarında karşılık bulmuyor - Resim : 2

Bir zamanlar “İstanbul taşı”, “Sultan taşı” olarak bilinen Zultanit’ten yapılan kolyelerin ve bileziklerin turistlere satıldığı tarihi çarşıda, bugün sadece Çin malı ürünler satılıyor.

Bu taşları satan bir esnaf bu durumu şu sözlerle anlattı: “Bir ülke bu taşları çıkartıyor. Çin onlardan alıp işliyor. Dünyaya satıyor. Biz de Çin’den getiriyoruz. Satışa hazırlıyoruz. Üzerinde kendi etiketlerimiz var.”

Bu durum, bir zamanlar Türkiye’de üretilen pek çok ürünün bugün iç pazarda neredeyse tamamen ithalata bağımlı olduğunun göstergesi oluyor.

İĞNE ATSAN YERE DÜŞMEZ

Mahmutpaşa-Eminönü hattı, yüzyıllar boyunca İstanbul’un ve Anadolu’nun ticaret nabzını tuttu. Bugün de sokaklar kalabalık, dükkânlar dolu. Ancak raflara bakıldığında ticaretin yön değiştirdiği açıkça görülüyor.

Tahtakale ve Mercan sokaklarında yan yana dizilmiş dükkânlarda manzara neredeyse birebir aynı. Cep telefonu kılıfları, kulaklıklar, küçük hoparlörler, masa lambaları, tripodlar, kameralar, şarj kabloları, çeyiz ürünleri, aksesuarlar ve kıyafetler cam vitrinlerde ve tezgâhların üzerinde üst üste yığılmış durumda. Ürün çeşitliliği dikkat çekiyor ancak satılanların tamamı Çin menşeli.

Yerli üretim söylemi, İstanbul’un tarihi çarşılarında karşılık bulmuyor - Resim : 3