PERVİN SÜMER / NEFES
Mardin benim için sadece doğduğum bir şehir değil, kan bağımın uzandığı, belleğimde çocukluğumun büyüleyici anlarının canlandığı, kalbimde ayrı bir yeri olan bir masal dünyası. 37 yıllık meslek hayatımda ilk kez doğduğum şehri anlatma fırsatı yakaladığım için çok mutluyum. Orada doğdum ancak 3 yaşındayken ailemle daha iyi bir yaşam için İstanbul’a yerleştik. Bu süreçte Mardin’le bağlarımız kopmadı, yaz tatillerinde, bayramlarda hep oradaydık. Dedelerim, anneanne ve babaannem ile doyasıya vakit geçirdik, güzel anlar biriktirdik.
Geleneneklerimiz, göreneklerimiz, yemek kültürümüz ailemizle birlikte hep yaşadı. Mardin’in sarı kalkerli taş evleri, abbaraları (taş kemerli geçitler), uzun merdivenleri, evlerin kapıları, hamamları, cami avlusundaki güvercinleri, uçurtmaları, mis kokan leblebileri, bakırcıların sesleri, gece bir pırlanta gerdanlığa dönüşen Mardin kalesi daha neler neler hepsi dün gibi aklımda. Bu kadim şehri görmeyenler inanın çok şey kaçırmıştır. Bu sözlerim umarım gitmenize vesile olur, giderseniz pişman olmazsınız. Bir hayal alemine dalacak ya da tarihi bir film platosunu ziyaret etmiş gibi olacaksınız.
1 milyona yakın nüfusuyla Mardin’in geçmişi 5 bin yıl öncesine dayanıyor. Kadim uygarlıkların beşiği olan şehir, Mezopotamya ovasına hakim taş evleri, Dara Antik Kenti ve farklı kültürlerin harmanlandığı, “gündüz seyranlık, gece gerdanlık” olarak anılan masalsı bir şehir. Ekonomisi tarım, hayvancılık ve ticarete dayalı olan Mardin son dönemlerde turizm merkezi oldu.
BAHARDA GİDİN!
Özellikle ilkbahar ve sonbahar turistler için ideal bir dönem. Yani ne sıcak ne de soğuk. İnanç turizmi Mardin için çok önemli. Süryani Ortodoks Kilisesi’nin merkezi olan Deyrulzafaran Kilisesi ve Mor Gabriel, Kırklar, Mor Mihayel, Mor Petrus, Mor İliya kiliseleri şehir-ülke dışından turist çekiyor. Ulu Cami, Latifiye Cami, Şeyh Çabuk Camii, (Hz. Muhammed’in postacısı adına yaptırılan cami), Şehidiye Cami, Artuklu döneminin en önemli mimari örneklerinden.
KEYİFLİK YERLER
Eski Mardin sokakları yürürken kaybolmaya değer sokaklar. Şehri tanımak için yapılacak en güzel şey dar geçitler, merdivenlerde yürümek. Kayseriye Bedesteni, bakırcılar, kumaşçılar, sabuncular, baharatçılar, şahmaran ustaları ziyaretçilerini ağırlamayı bekliyor.
Rengarenk şallar turistlerin favorisi
Mardin reyting rekortmeni diziler sayesinde çok tanındı. Uzak Şehir, Hercai, Sıla burada çekildi. Oyuncuların takıları ve giysileri revaçta. 1. Cadde’de 6 yıldır şal satan Ümran Zengin, turistlere 200 liraya şal satıyor. Sattığı şalları da yöresel olarak bağlıyor. En çok satılanlar arasında Sıla’nın taktığı toka, Uzak Şehir’deki Sadakat hanım şalı (400 lira) ve Alya kolyesi de bulunuyor.
Tarihi sabun artık ‘tahinli’
Mardin sabunları ile meşhur bir yer. Mehmet Dede 100 yıllık bir sabuncu. Bıttım, pirinç, nergis, defne, eşek sütü derken şimdi de safranlı-tahinli sabun üretimine geçmiş. Mehmet Dede, her hafta 400 sabun kargoluyor. Sabunlarına yurt dışından büyük ilgi var, özellikle Kuzey Avrupa ülkelerinden. 75 liraya sattığı sabun Amazon’da 15 Euro’ya (800 lira) satılıyor. Los Angeles’te havalimanında sabun satışı var. Sabunların kuru ciltler ve astım için birebir olduğunu söylüyor.
Bakırcılık mesleği öldü
Şehrin ara sokaklarından geçip Bakırcılar Çarşısı’na giriyorum. Ama bütün dükkanlar kapalı. Eskiden bakırcıların seslerinden geçemezken şimdi çıt yok. Tek bir açık dükkan gördüm ve içeri daldım. Karşımda Sertan Abak. Babası 100 yıllık bakırcı. Abak, şehirde kalan son bakırcı ve şöyle diyor. “Mardin’de eskiden yüzlerce bakırcı ustası vardı. Şimdi bir tek biz kaldık. Yeni nesil bu mesleği istemiyor. Zor bir iş bakırcılık. Onlar artık rahat ve kolay iş seçiyorlar. Bir de artık bakırda da sanayiye dönüldü. El işçiliğiyle 3-4 günde yapılan iş, fabrikada 2 saatte bitiyor.”
Şans sembolü: Şahmaran
Eve bolluk getirdiğine inanılan şahmaranlar, Revaklı Çarşı’da satılıyor. Mezopotamya mitolojisinin en güçlü sembollerinden biri olan Şahmaran, yarı kadın yarı yılan formuyla bilgeliğin ve bereketin simgesi kabul edilir. Evlerin duvarlarına asılan Şahmaran tasvirlerinin şans ve refah getirdiğine inanılır.
Her tokmak bir hikaye
Taş konakların ve dar sokakların en dikkat çekici detaylarından biri kapıları. Kapılar, oradaki yaşamın sessiz hikayecileri gibi. Eski Süryani ve Artuklu mimarisinde kapılar sadece giriş değil; kimlik, zanaat ve kültür göstergesi kabul edilirdi. Oymalı taş işçiliği, tokmaklı ağır ahşap kapıların özelliği. Eskilerde çift tokmak geleneğinde ince ses kadın misafiri, kalın ses erkek misafiri haber verir; ev sahibi gelenin kim olduğunu sese göre anlarmış.
YEMEDEN DÖNMEYİN
Mardin deyince yemeklerinden söz etmemek olmaz. İşte mutlaka yemeniz gerekenler: Kaburga dolması, sembusek (kapalı lahmacun), dobo (süryanilere özgü et yemeği), haşlanmış ve kızartılmış içli köfteler, ikliçe (çörek), zingil (şerbetli hamur tatlısı), kahiye (peynirli tatlı).
Badem şekeri tescillenmiş
Mardin’in badem şekeri, 2009’da coğrafi işaretle tescillenmiş bir ürün ve “imlebbes” adıyla da biliniyor. Yörede yetişen bademlerin kavrulup şekerle kaplanmasıyla yapılan, genellikle doğal boyalarla renklendirilen geleneksel bir şekerleme gerçekten çok leziz.
Kültürün kokusu ‘süryani çöreği’
Süryani çöreği, Süryaniler’e ait, köklü-geleneksel lezzet. Bayramlarda, düğünlerde ve özel günlerde hazırlanır. En ayırt edici özelliği ise mahlep, rezene (anason), tarçın ve susam gibi baharatlarla zenginleştirilmesi.
Unutulmaz tat: Mırra
Mırra, Mardin kültürünün en bilinen simgelerinden biri. Çok acı, yoğun ve sert içimli bir kahve. Gezinirken esnaf size mırra ikra ederse şaşırmayın. Türk kahvesinden daha koyu kavrulur ve birkaç kez kaynatılarak hazırlanır. Küçük kulpsuz fincanlarda ikram edilen kahveyi içmeden gelmeyin.
