Birine derdimizi anlatıp karşılık bulamadığımızda ya da ne söylesek sonuç alamayacağımızı düşündüğümüzde sık sık aynı sözü kullanıyoruz: Derdini Marko Paşa'ya anlat.
Bu sözün nereden geldiğini ise pek az kişi biliyor. Marko Paşa, yalnızca bir deyimin içinde yaşayan hayalî bir karakter değil. Osmanlı döneminde önemli görevlerde bulunmuş, padişahın doktorluğunu yapmış ve dönemin tanınmış hekimleri arasında yer almış gerçek bir isim.
Üstelik onun hayatında, bugün hâlâ kullanılan bu sözden çok daha fazlası var.
PADİŞAHIN DOKTORLUĞUNU YAPTI
Asıl adı Marko Apostolidis olan Marko Paşa, 1824 yılında Siros Adası'nda doğdu. Rum kökenli bir aileden gelen Marko Paşa, İstanbul'da tıp eğitimi aldı.
1851 yılında Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'den mezun olduktan sonra okulun cerrahi kliniğinde çalışmaya başladı. Zamanla mesleğinde yükseldi ve 1861 yılında Sultan Abdülaziz'in hekimliğine getirildi.
Daha sonra Tıbbiye'nin yönetiminde görev aldı. Askerî rütbeler de elde eden Marko Paşa, 1877 yılında Meclis-i Ayan üyeliğine atandı.
Ancak onu bugün bile hatırlamamızı sağlayan şey ne saraydaki görevi ne de devlet yönetimindeki yeriydi.
DERDİNİ ÜÇ KEZ ANLATTI, AYNI CEVABI ALDI
Marko Paşa hakkında anlatılan en bilinen olaylardan biri, öğrencisi olan ünlü cerrah Cemil Topuzlu'nun hatıralarında yer alıyor.
Topuzlu, Tıbbiye'de öğrenciyken arkadaşlarının yemeklerden şikâyetçi olması üzerine durumu okulun yöneticisi Marko Paşa'ya anlatmaya karar verdi.
Odasına girdi, öğrencilerin yaşadığı sorunları tek tek anlattı. Marko Paşa da onu dinledi.
Ancak konuşma bittiğinde beklediği cevabı alamadı.
Marko Paşa, “İyi oğlum, anladım, amma ne söylüyorsunuz?” diye karşılık verdi.
Topuzlu, söylediklerinin anlaşılmadığını düşünerek şikâyetleri yeniden anlattı. Fakat Marko Paşa aynı soruyu bir kez daha sordu.
Anlatılanlara göre Topuzlu, derdini üç kez dile getirmesine rağmen bir sonuç alamadı.
Daha sonra bunun Marko Paşa'nın alışkanlıklarından biri olduğunu öğrendi.
“DERDİNİ MARKO PAŞA'YA ANLAT” SÖZÜ NEREDEN GELİYOR?
Marko Paşa'nın adıyla özdeşleşen sözün ortaya çıkışı hakkında farklı anlatılar bulunuyor. Cemil Topuzlu'nun aktardığı olay da bunlardan biri.
Marko Paşa'nın kendisine başvuran insanları sabırla dinlediği, ancak şikâyetlerin her zaman bir çözüme kavuşmadığı anlatılıyor.
Hatta karşısındaki kişi uzun uzun konuşsa bile bazen söylediklerini yeniden anlatmak zorunda kalıyordu. Zamanla bu durum halk arasında bir söze dönüştü.
Bir sorunu çözmeyecek kişiye derdini anlatmanın faydasız olduğunu ifade etmek için “Derdini Marko Paşa'ya anlat” denilmeye başlandı.
Bugün de aynı söz, çoğunlukla bir şikâyetten sonuç alınamayacağını anlatmak için kullanılıyor.
KIZILAY'IN İLK BAŞKANIYDI
Marko Paşa'nın pek bilinmeyen bir başka yönü de Kızılay'ın kuruluşunda üstlendiği görev.
Osmanlı döneminde savaşlarda yaralanan askerlere yardım etmek amacıyla oluşturulan ve daha sonra Hilal-i Ahmer adıyla anılan kuruluşun ilk başkanı Marko Paşa oldu.
Bugün Türkiye Kızılay Derneği olarak faaliyet gösteren kurumun tarihinde bu nedenle önemli bir yere sahip.
Yani adı daha çok bir deyimle hatırlansa da Marko Paşa, Osmanlı'daki sağlık hizmetlerinin gelişmesinde ve yardım faaliyetlerinin örgütlenmesinde görev alan isimlerden biriydi.
YILLAR SONRA BİR GAZETEYE DE ADINI VERDİ
Marko Paşa'nın adı, ölümünden uzun yıllar sonra bu kez bir gazeteyle gündeme geldi.
1946 yılında yayımlanmaya başlayan Markopaşa adlı siyasi mizah gazetesi, Sabahattin Ali ve Aziz Nesin gibi isimlerle Türk basın tarihinde yer edindi.
Gazetenin adında, halk arasında kullanılan “Derdini Marko Paşa'ya anlat” sözüne gönderme yapılıyordu.
Yayında “Marko Paşa Dert Dinliyor” adlı bir köşe de bulunuyordu. Okuyucuların sorunları ve dönemin siyasi gelişmeleri mizahi bir dille ele alınıyordu.
Böylece Marko Paşa'nın adı yalnızca günlük konuşmalarda değil, Türk basın tarihinde de yaşamaya devam etti.
1888'DE HAYATINI KAYBETTİ
Marko Paşa, 1888 yılında hayatını kaybetti. Padişahın doktorluğunu yapmış, Tıbbiye'de yöneticilik görevinde bulunmuş, Meclis-i Ayan üyeliğine kadar yükselmiş ve Kızılay'ın kuruluşunda görev almıştı.
Ancak aradan geçen yaklaşık 140 yıla rağmen adı en çok tek bir sözle hatırlanıyor.
Bugün birine “Derdini Marko Paşa'ya anlat” dediğimizde, aslında Osmanlı döneminde yaşamış bir doktorun adını anıyoruz.