Bir ülke var ki güneş 72 saat boyunca hiç batmıyor: Orada yaşam nasıl?
Dünyanın bazı bölgelerinde insanlar gece olduğunda güneşin tamamen kaybolmasına alışkın. Ancak Norveç'in kuzeyinde durum tam tersine dönüyor. Yaz aylarında ülkenin Kuzey Kutup Dairesi'nin üzerinde kalan bölgelerinde güneş, gecenin ortasında bile ufkun üzerinde kalıyor. “Gece yarısı güneşi” adı verilen bu doğa olayı bazı yerlerde günlerce, daha kuzeyde ise haftalarca devam ediyor.
Bu nedenle “Güneş 72 saat boyunca hiç batmıyor” ifadesi belirli bir şehir veya bölge için kullanılabiliyor ancak bu durum Norveç'in tamamında yaşanmıyor. Kuzeye gidildikçe güneşin ufkun üzerinde kaldığı süre de uzuyor.
GECE YARISI GÜNEŞİ NASIL ORTAYA ÇIKIYOR?
Bu sıra dışı olayın nedeni Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü ve ekseninin eğik olması. Dünya, Güneş'in çevresinde dolanırken eksenindeki yaklaşık 23,5 derecelik eğiklik nedeniyle yılın belirli dönemlerinde kutuplardan biri Güneş'e doğru daha fazla yöneliyor.
Kuzey Yarım Küre yaz mevsimine girdiğinde Kuzey Kutbu Güneş'e doğru eğiliyor. Kuzey Kutup Dairesi'nin üzerindeki bölgelerde bu nedenle Güneş bazı gecelerde ufkun altına hiç inmiyor.
Norveç'in resmî turizm kaynaklarına göre Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyinde yaz aylarında 24 saate kadar gün ışığı görülebiliyor. Daha kuzeye gidildikçe bu dönem uzuyor.
TROMsø'DA GECE SAATLERİNDE BİLE GÜNEŞ VAR
Bu olayın en bilinen merkezlerinden biri Norveç'in Tromsø kenti. Şehirde gece yarısı güneşi yaklaşık 20 Mayıs'tan 22 Temmuz'a kadar görülebiliyor.
Yani burada mesele yalnızca üç günlük bir süre değil. İnsanlar yazın yaklaşık iki ay boyunca geceleri de doğal ışığın hâkim olduğu bir döneme giriyor. Ancak bu, güneşin gökyüzünde gün boyunca aynı yükseklikte kaldığı anlamına gelmiyor. Güneş gece yarısında ufka oldukça yaklaşabiliyor ve ortama farklı tonlarda bir aydınlık yayıyor.
Daha kuzeyde bulunan Svalbard'da ise gece yarısı güneşinin süresi çok daha uzun. Norveç'in turizm kaynakları burada güneşin yaklaşık 20 Nisan'dan 22 Ağustos'a kadar batmadığını belirtiyor.
İNSANLAR GECE OLDUĞUNU NASIL ANLIYOR?
Güneşin batmadığı bir yerde günlük yaşamın en büyük farklılıklarından biri zaman algısı oluyor.
Saat gece yarısını gösterirken dışarıda hâlâ aydınlık olması, özellikle bölgeye ilk kez gelenler için oldukça şaşırtıcı. İnsanların çalışma, yemek yeme ve uyuma saatleri ise yine saat üzerinden belirleniyor. Bu nedenle evlerde kalın perdeler, panjurlar ve uyku maskeleri günlük yaşamın önemli parçaları hâline gelebiliyor.
Tromsø'da yaşayan insanlar ise bu koşullara alışarak yaz dönemini farklı şekilde değerlendiriyor. Gece geç saatlerde yürüyüş yapmak, bisiklete binmek, balık tutmak veya doğada vakit geçirmek mümkün olabiliyor. Bölgedeki turizm faaliyetleri de uzun aydınlık saatlerden yararlanıyor.
EN BÜYÜK DEĞİŞİKLİK UYKU DÜZENİNDE
Sürekli gün ışığının insan vücudu üzerinde en çok merak edilen etkilerinden biri uyku düzeni.
İnsan vücudunun biyolojik saati, ışık ve karanlık döngüsünden etkileniyor. Normal şartlarda akşam saatlerinde ışığın azalması, vücudun uykuya hazırlanmasında rol oynayan biyolojik süreçleri destekliyor.
Kuzey kutup bölgelerinde ise yaz aylarında bu doğal döngü büyük ölçüde değişiyor.
2021'de yayımlanan ve Norveç'in Tromsø bölgesindeki 21 binden fazla kişinin verilerini inceleyen araştırmada, aşırı mevsimsel gün ışığı değişimine rağmen uyku sorunlarında genel olarak küçük veya sınırlı mevsimsel farklılıklar bulundu. Araştırmacılar, Tromsø'nun modern ve yapay aydınlatmanın yoğun olduğu bir şehir olmasının bu sonuçlarda rol oynayabileceğini belirtti.
BİLİM İNSANLARI YAPAY IŞIĞIN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKİYOR
Daha geniş kapsamlı araştırmalar ise kutup bölgelerinde ışık değişiminin uyku ve biyolojik ritimlerle ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor.
2024'te yayımlanan bir meta-analizde, kutup bölgelerinde ışığın uyku üzerindeki etkisini inceleyen 18 çalışma ve toplam 986 katılımcının verileri değerlendirildi. Araştırmacılar, yaz dönemindeki yoğun ışığın uyku süresi ve verimliliği üzerinde olumsuz etkilerle ilişkili olduğunu bildirdi.
Bu nedenle kuzeyde yaşayan insanlar için karanlık bir yatak odası oluşturmak yalnızca konfor meselesi değil, uyku düzenini korumaya yönelik pratik bir çözüm olarak da önem taşıyor.
YAZIN 24 SAAT GÜNDÜZ, KIŞIN TAM TERSİ
Norveç'in kuzeyinde yaşamı sıra dışı yapan yalnızca yaz ayları değil. Yazın yaşanan gece yarısı güneşinin karşısında kışın “kutup gecesi” bulunuyor.
Kış aylarında bazı kuzey bölgelerinde Güneş uzun süre boyunca ufkun üzerine çıkmıyor. Böylece insanlar yılın bir bölümünde neredeyse kesintisiz aydınlıkla, diğer bölümünde ise çok uzun karanlık dönemlerle karşılaşıyor.
Bilimsel çalışmalar, kutup bölgelerinde bu aşırı ışık değişimlerinin biyolojik ritim ve uyku üzerinde etkiler oluşturabildiğini gösteriyor.
GÜNLÜK HAYAT BUNA NASIL UYUM SAĞLIYOR?
Kuzey Norveç'teki şehirlerde hayat tamamen durmuyor. İnsanlar işe gidiyor, çocuklar okula devam ediyor, mağazalar ve restoranlar normal çalışma düzenlerini sürdürüyor.
Farklı olan, doğanın insanlara sunduğu ışık miktarı.
Yaz aylarında gece yarısı bile dışarı çıkmak mümkün olduğu için açık hava aktiviteleri çok daha geniş bir zaman aralığına yayılabiliyor. Norveç'in turizm kaynakları da bu dönemde yürüyüş, bisiklet, kano, balıkçılık ve tekne gezileri gibi etkinliklerin gece saatlerinde dahi yapılabildiğini belirtiyor.
“72 SAAT GÜNEŞ BATMIYOR” İFADESİNİN ASLI NE?
Bu nedenle başlıklarda kullanılan “72 saat boyunca güneş batmıyor” ifadesi aslında gece yarısı güneşi olarak bilinen çok daha uzun süreli bir doğa olayının çarpıcı biçimde anlatılmasıdır.
Kuzey Kutup Dairesi'nin hemen üzerindeki bölgelerde süre birkaç günle sınırlı olabilirken, kutba doğru gidildikçe Güneş'in hiç batmadığı dönem haftalara ve aylara kadar çıkabiliyor.
Örneğin Tromsø'da yaklaşık iki ay boyunca gece yarısı güneşi görülürken, Svalbard'da bu dönem yaklaşık dört aya yaklaşabiliyor.
Norveç'in kuzeyinde insanlar yaz aylarında gecenin karanlığını neredeyse tamamen kaybediyor. Bunun karşılığında kışın uzun karanlık dönemleriyle karşılaşıyor. İnsan vücudu ve günlük yaşam bu olağanüstü ışık döngüsüne uyum sağlarken, özellikle uyku düzeni için karanlık ortam oluşturmak önemli bir alışkanlık hâline geliyor.
Antarktika'da yasaklı bölge: Uydu görüntülerinde bile karartılan o yer neresi?Bilim - Teknoloji
Google Earth’te ortaya çıkan 10 gizemli noktaDünya
