İran'dan Trump'ı sevindirecek 'trilyon dolarlık' teklif

ABD ve İran arasında Umman arabuluculuğunda Cenevre'de yürütülen nükleer müzakerelerde taraflar temel ilkelerde mutabakata vardıklarını açıkladı.

Ancak Tahran'ın olası bir anlaşmayı yalnızca bir "güvenlik meselesi" olmaktan çıkarıp ABD Başkanı Donald Trump'ın seveceği şekilde "ticari bir ortaklığa" götürmeyi planladığı belirtiliyor.

TAHRAN'IN KAZAN-KAZAN HAMLESİ

İranlı heyetin Cenevre'de kurulan masaya zenginleştirilmiş uranyumun yanı sıra yeraltı zenginliklerini de koyduğu belirtildi.

Buna göre Tahran, sahip olduğu büyük enerji ve maden rezervlerine erişimi "trilyon dolarlık bir fırsat" şeklinde niteleyerek, Amerikan şirketlerine açılabilecek yatırım alanlarını müzakere masasına taşıdı.

İran Dışişleri Bakanlığı Ekonomik Diplomasi Genel Müdür Yardımcısı Hamid Ghanbari, pazar günü yarı resmi haber ajansı Fars'a verdiği demeçte anlaşmanın kalıcı olabilmesi için ABD'nin de "hızlı ve yüksek ekonomik getiriler" elde etmesi gerektiğini söyledi.

İRAN'IN EKONOMİK KOZU

İran yaklaşık 34 trilyon metreküp rezervle dünyanın en büyük ikinci doğalgaz rezervine sahip ülkesi. Ancak üretimin büyük kısmı iç tüketime ayrılıyor.

Petrol rezervlerinde ise dünyada dördüncü sırada yer alan İran'da yaptırımlar nedeniyle 2024 itibariyle ihracat kapasitesi günde 2 milyon varilin altında kaldı. İran başta ABD'li şirketler olmak üzere yabancı yatırımcıları çekebilmek için son zamanlarda enerji projelerinde daha kârlı bir sözleşme modeli teklif ediyor.

Bu teklife göre bir şirket İran'da petrol sahasına ya da doğalgaz çıkarma projesine yatırım yaparsa şirketin yaklaşık yüzde 20 oranında kazanç sağlamasına izin verilmesi öngörülüyor.

15 bin maden sahasıyla dünyanın maden alanında en zengin 10 ülkesi arasında gösterilen İran'da çinko, bakır, demir cevheri bulunuyor. Ayrıca 2023'te dünyanın ikinci büyük lityum rezervi İran'da bulundu.

ABD'NİN İRAN'LA İŞ YAPMASI YASAK AMA...

Hong Kong merkezli South China Morning Post'un haberine göre Washington merkezli Quincy Enstitüsü, Trump yönetiminin yaptırımları tamamen kaldırmadan Amerikan şirketlerine yılda 25 milyar dolara kadar İran'a uçak ve havacılık, tarım ürünleri gibi alanlarda satış izni verebileceğini belirtiyor.

Yasalar gereği Amerikan şirketleri doğrudan İran'a yatırım yapamasa da ABD'li şirketlerin yurt dışındaki iştiraklerinin İran'a yatırım yapabileceği belirtiliyor. Bu şekilde 2040'a kadar İran'da toplam yatırım fırsatının 4 trilyon dolar büyüklüğe ulaşabileceği ifade ediliyor.

GÖRÜŞME SONRASI NELER DEDİLER?

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD'nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Umman Dışişleri Bakanı Badr el-Busaidi aracılığıyla yürütülen dört saatlik dolaylı görüşmeleri "son derece ciddi" olarak niteleyerek tarafların olası bir anlaşmaya doğru ilerleyeceğini belirtti.

ABD cephesi ise daha temkinli bir tablo çizdi. Trump'ın yardımcısı JD Vance görüşmelerin "bazı açılardan iyi geçtiğini" ancak Trump'ın belirlediği "kırmızı çizgilerin" İran tarafından henüz kabul edilmediğini söyledi.

URANYUM KONUSU NE OLDU?

Öte yandan müzakerelerin tıkanma noktası olan uranyum stokları konusunda Tahran'dan üç aşamalı bir teklif paketi geldi. Amerikan gazetesi Wall Street Journal'ın haberine göre İran elindeki zenginleştirilmiş uranyumun bir kısmını Rusya gibi üçüncü bir ülkeye gönderebileceğini belirtti.

Ayrıca Tahran yönetimi uranyum zenginleştirme faaliyetlerini üç yıla kadar durdurabileceğini belirtti.

Bunun yanı sıra yerel kullanım için yakıt plakası üretmek için bölge ülkelerin de dahil olacağı "Bölgesel Nükleer Konsorsiyum" kurulması fikri ortaya atıldı.