Uykusuzluk günlük yaşamı etkileyen yaygın sağlık sorunları arasında yer alırken, uyku problemi yaşayanların bir bölümü çözümü reçetesiz ulaşabildikleri melatonin takviyelerinde arıyor.
Psikiyatri Uzmanı Dr. Merve Gümüşay ise melatoninin doğal olarak vücutta bulunan bir hormon olmasının, her durumda zararsız veya herkes için uygun olduğu anlamına gelmediğini belirtti.
Sağlık Bakanlığı’nın “Türkiye’de Sağlığın Geliştirilmesi Araştırma Raporu” verilerine göre araştırmaya katılan 18 yaş ve üzerindeki bireylerin yüzde 23,7’si uyku sorunu yaşadığını bildirdi. Uyku sorunu yaşayanların yüzde 50,3’ü az uyuduğunu, yüzde 24,3’ü uykuya dalmakta sorun yaşadığını, yüzde 16’sı ise hiç uyuyamadığını belirtti.
MELATONİN DOĞRU ZAMANDA KULLANILMALI
Dr. Merve Gümüşay, melatoninin doğru kişide, doğru zamanda ve uygun dozda kullanıldığında bazı uyku sorunlarında fayda sağlayabileceğini ancak her uykusuzluk vakası için geçerli bir “uyku ilacı” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Melatoninin başlıca beyindeki epifiz bezinden salgılandığını belirten Gümüşay, hormonun vücuda gecenin başladığına ilişkin sinyal verdiğini ifade etti. Karanlıkla birlikte melatonin seviyesinin yükseldiğini, sabah ışığıyla birlikte ise azaldığını aktaran Gümüşay, hormonun uyku-uyanıklık döngüsü ile biyolojik saatin düzenlenmesine katkı sağladığını belirtti.
Melatoninin güçlü bir sakinleştirici ya da kişiyi doğrudan uyutan bir ilaçtan ziyade, beynin zamanlama sistemini etkileyen biyolojik bir sinyal olduğunu söyleyen Gümüşay, bu nedenle kullanım saatinin de doz kadar önemli olduğunu vurguladı.
Yanlış zamanda alınan melatoninin beklenen etkiyi göstermeyebileceğini belirten Gümüşay, bazı durumlarda kişinin biyolojik saatinin istenmeyen yönde etkilenebileceğine dikkat çekti.
BAZI SİRKADİYEN RİTİM BOZUKLUKLARINDA KULLANILABİLİR
Gümüşay, melatoninin özellikle jet-lag, gecikmiş uyku-uyanıklık fazı bozukluğu ve bazı sirkadiyen ritim bozukluklarında yararlı olabileceğini belirtti.
Bununla birlikte melatoninin uykusuzluk üzerindeki etkisinin kişiye, yaşa ve kullanılan preparata göre değişebileceğini ifade eden Gümüşay, kronik uykusuzlukta temel yaklaşımın yalnızca takviye kullanmak olmadığını söyledi.
Uyku alışkanlıklarının düzenlenmesi ve uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapinin kronik uykusuzluğun temel tedavi yaklaşımları arasında bulunduğunu belirten Gümüşay, melatoninin altta yatan sorunun araştırılmasının veya gerekli tedavinin yerine geçirilmemesi gerektiğini vurguladı.
“MELATONİN ALMADAN UYUYAMAM” DÜŞÜNCESİNE DİKKAT
Melatoninin benzodiazepinler, bazı uyku ilaçları, alkol veya opioidler gibi klasik bağımlılık tablosuyla ilişkilendirilen bir madde olmadığını belirten Gümüşay, mevcut bilgiler doğrultusunda melatonin kullanımının bu tür maddelerde görülen bağımlılık mekanizmasıyla aynı şekilde değerlendirilmediğini söyledi.
Ancak kişinin “melatonin almadan uyuyamam” düşüncesi geliştirmesinin psikolojik alışkanlık veya güvence davranışı şeklinde ortaya çıkabileceğini belirten Gümüşay, kullanım bırakıldığında uykusuzluğun yeniden ortaya çıkmasının da her zaman yoksunluk anlamına gelmediğini ifade etti.
HER BİYOLOJİK ETKİ TEDAVİ ANLAMINA GELMİYOR
Melatoninin son yıllarda antioksidan özellikleri ve farklı biyolojik etkileri nedeniyle de araştırıldığını belirten Gümüşay, laboratuvar ve hayvan çalışmalarında çeşitli olumlu etkilerin gözlendiğini aktardı.
Enflamasyon, yağ ve glikoz metabolizması, pankreas ve cilt sağlığı, üreme sistemi, organ fibrozunun önlenmesi ve kemik iyileşmesi gibi farklı alanlarda melatonin üzerine araştırmalar yapıldığını ifade eden Gümüşay, laboratuvar veya hayvan çalışmalarında görülen sonuçların insanlar açısından kanıtlanmış tedavi anlamına gelmediğini vurguladı.
Gümüşay, melatoninin bağışıklığı güçlendirmek, kilo vermek, yaşlanmayı geciktirmek veya çeşitli hastalıkları önlemek amacıyla sağlıklı kişiler tarafından rutin olarak kullanılmasını destekleyen yeterli klinik kanıt bulunmadığına dikkat çekti.
