“Fon krizi, AK Parti’nin 25 yıllık iktidarında siyaset ile bürokrasi arasındaki denge sorununu yeniden görünür kılmıştır. AK Parti gücünü, siyaseti devlet yönetiminin merkezine taşıyan reformcu kimliğinden almaktadır ve krizin siyasî maliyetini sınırlamanın yolu da bu kimliğin yeniden öne çıkarılmasından geçmektedir. Başkanlık sisteminin sağladığı hız ve üretkenlik ile Külliye çevresinde oluşan yeni bürokrasinin eleştiriye kapalı tutumu, aynı sistemin iki yüzüdür.”

İktidara yakınlığıyla bilinen GENAR Araştırma’nın -ki yöneticisi Milli Görüş’ün ve AKP’nin içinde etki alanı geniş bir isim olan İhsan Aktaş- 140 sayfalık Ekim ayı raporunu okudum.

Bugüne kadar, fon soygununun ortaya çıktığı günden bu yana “karnından konuşan” ya da kulis adı altında isim vermeden konuşan AKP’li yöneticilerden farklı olarak isimleriyle, eleştirileriyle bir durum tespiti yapılmış raporda.

Yazımın girişinde yaptığım alıntı da İhsan Aktaş’ın “Fon Krizi AK Parti’nin Reformcu Kimliğini Geri Çağırabilir mi?” başlıklı makalesinden. Aktaş’ın içeriden bir ses olarak “Başkanlık sisteminin sağladığı hız ve üretkenlik ile Külliye çevresinde oluşan yeni bürokrasinin eleştiriye kapalı tutumu” eleştirisinin altını çizmekte fayda var.

Aynı yazının “sonuç” bölümünde öneri de “müsteşarlık” sisteminin geri getirilmesi, çoklu denetim:

“Kriz, AK Parti seçmeninde de karşılık bulmuş, sorumluluk algısı geniş bir zemine yayılmıştır. Bu iki bulgu birlikte okunduğunda, krizin toplum nezdinde yalnızca bir yargı süreci olarak değil, siyasetin bürokrasi üzerindeki denetim kapasitesine ilişkin bir güven meselesi olarak algılandığı görülmektedir. 2019 İstanbul örneğinin öğrettiği gibi icraatın ölçeği tek başına yeterli olmamakta, seçmenin neyi nasıl algıladığı da sonucu belirlemektedir.

Müsteşarlık sisteminin geri getirilmesi, kritik görevlerde çoklu denetim ve şikâyetlerin sonuca bağlanması, kamuoyunun bu izleme sürecinde bakacağı somut ölçütlerdir. AK Parti’nin reformcu kimliğini geri çağırabilmesi, atılan ilk adımların kalıcı kurumsal düzenlemelere dönüşmesine bağlıdır.”

GENAR’da yayımlanan bu yazıda “Külliye’deki bürokrasi” eleştirilerini net bir şekilde görüyoruz:

“Türkiye’nin 2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçişi birçok alanda hız ve üretkenliğin zeminini hazırladı. Devlet aygıtının kritik zamanlarda harekete geçirilmesinden 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından deprem bölgesinde kısa sürede yaklaşık 500 bin konutun inşa edilmesine kadar birçok önemli sonuç, yeni sistemin çıktılarıdır. Ne var ki Külliye’de oluşan yeni bürokrasi, sistem reformuna dair tartışmaları ve eleştirileri Cumhurbaşkanı’na yönelik bir eleştiri gibi değerlendirmiş; bu tutum bir yönüyle sistemin revize edilmesinin önüne geçmiştir.”

Peki bu durum AKP’nin oylarına nasıl yansıdı?

AKP’nin oyu yüzde 3 düştü, kararsız arttı

GENAR’ın araştırmasına göre “Bugün Seçim Olsa?” sorusuna verilen yanıt çarpıcı. Rapora göre, fon krizinin ardından AKP’nin oylarında yüzde 3 oranında bir düşüş var. Araştırmadan okuyalım:

“Krizin ilk günlerinde bu oranı yaklaşık yüzde 6 olarak ölçen araştırma şirketleri de oldu. Başka bir araştırma şirketinin 4-10 Ekim tarihli anketinde AK Parti’nin oyu, kararsızlar dağıtıldıktan sonra yüzde 31.6 ölçülmüş; aynı şirketin Eylül anketinde bu oran yüzde 33,8 idi. Bu farkın tamamını fon krizine bağlamak mümkün değildir, fakat yönü bizim bulgumuzla örtüşmektedir. Asıl dikkat çekici olan, kararsızların oranındaki artıştır. Destek kaybının bir bölümü doğrudan muhalefete değil, kararsızlık alanına akmaktadır. Söz konusu ekim anketinde kararsızların, oy kullanmayacakların ve yanıt vermeyenlerin toplamı %37,8’e ulaşmıştır.”

Yüzde 81.8: Krizde ihmal iktidarın

Araştırmaya katılanların yüzde 60’ının fon krizinden haberdar olduğunu saptayan GENAR, “Bu krizden sonra oy verme davranışınızda bir değişiklik oldu mu?” sorusuna katılımcıların yüzde 47,6’sı, krizi duyduklarını ve bunun oy verme davranışlarını etkilediğini söyleyerek yanıt vermiş:

“En çarpıcı bulgu, Cumhur İttifakı seçmeninin de krizden etkilenmiş olmasıdır. Bu seçmenin yaklaşık yüzde 20’si oy verme davranışının krizden etkilenebileceğini belirtmektedir. Oran, AK Parti seçmeninde yüzde 21.7, MHP seçmeninde yüzde 18.2’dir. Bu etki sorumluluk algısıyla birlikte okunmalıdır. Katılımcıların yüzde 81.8’i hükûmetin krizde ihmali olduğunu düşünmekte; bu oran AK Parti seçmeninde yüzde 63.8’e, MHP seçmeninde yüzde 74.2’ye ulaşmaktadır.”

Yüzde 68.2: Sorumlular cezalandırılmayacak

Peki toplum, sorumluların ceza alacağına inanıyor mu?

GENAR’ın araştırmasına göre, yüzde 68.2 sorumluların tespit edilerek cezalandırılacağına inanmamakta.

Peki kamuoyunun kriz sonrasındaki beklentisi ne? Bu konudaki araştırma sonuçları net:

“Cumhurbaşkanı’nın etkili adımlar atması ve sistemin benzer hataları yeniden üretmeyecek biçimde gözden geçirilmesi. Cezai ve yargısal adımların yanında, denetim ve kurumsal takip ve düzenleme talepleri de öne çıkmaktadır. Kamuoyu Cumhurbaşkanı’na güvenini korumakta, fakat atacağı adımları da yakından izlemektedir.”

Yarın GENAR’ın araştırmasına devam edeceğim.

Çünkü; mesele kişisel ya da “klikler arası” savaşla açıklanabilir değil.

Şunu da söylememde fayda var: Herhangi bir yer, kurum, kişi ya da yapı üzerinden “karşı tarafı suçlayan” belge, doküman ya da kulis Türkiye’nin yaşadığı fon soygununu magazinleştirir. Bu nedenle “sorun ve çözüm odaklı” konuşmak, yazmak en doğrusu.