Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) Antalya’da görkemli bir açılışla başladı. BM açıklamalarına göre Konferansın beş temel amacı var:

1. Küresel ısınmayı 1.5°C ile sınırlandırmak.

2. Fosil yakıtlardan (kömür, petrol ve doğalgaz) uzaklaşmak.

3. Kirleten ülkelerin sorumluluk üstlenmesini sağlamak.

4. İklim krizinin sonuçlarına (kuraklık, seller, orman yangınları, su kıtlığı ve tarımsal kayıplara) hazırlanmak.

5. Ülkelerin emisyon azaltma konusundaki sözlerini, uygulamalarını ve ilerlemelerini değerlendirmek.

***

Bu ulvi amaçlara karşı çıkmak ne mümkün.

O nedenle bize de COP31’in ülkemize ve gezegenimize hayırlı olsun demek düşer.

Ancak Antalya’da ortaya çıkan bir manzara var ki görmezden gelemiyorum.

Örneğin, “fosil yakıtlardan uzaklaşma” hedefini güden COP31’in bir “Sürdürülebilir dönüşüm ortağı” CENAL isimli şirket. Şirketin 1050 megaW’lık bir kömür santralı var.

Aynı şekilde COP31’in İklim Destekçisi YK Enerji (IC&-Limak ortaklığı) Yeniköy ve Kemerköy Termik Santrallarını işletiyor. Şirketin kömür çıkarmak için Akbelen ormanlarına yaptıklarını bilmeyen var mı?

Bu şirketlerin faaliyetleriyle COP31’in 2 numaralı amacı nasıl bağdaşabilir ki?

Bir başka örnek “COP31 Uygulama ortağı” Cengiz Holding. Şirket sık sık çevrecilerle ve halkla karşı karşıya geliyor. İşkencedere taş ocağı/Cehennem deresi, Cerattepe bakır madeni, Halilağa bakır madeni, Eti Bakır Samsun derin deniz deşarjı (2 milyon ton kalsiyum sülfatın denize deşarjını öngören proje) bu tartışmalı projelerden bazıları.

Hele sosyal medyada bir bilgi düştü ki önüme inanmakta zorlandım.

“İzmir’in çernobili” denilen Aslan Avcı Kurşun Fabrikası’nı temizleme görevini üstlenen EKOVAR isimli şirket o projeyi “örnek proje” olarak COP31’de tanıtacakmış.

***

Peki İzmir’in Gaziemir ilçesinde yıllardır çözülemeyen o çevre felaketi çözüldü mü?

Projesi “örnek proje” aşamasına geldi mi?

Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’na göre fabrikada yaklaşık 10 bin metreküplük kirlenme belirlenmiş. Radyoaktif Europium-152’nin yanı sıra kurşun, arsenik, çinko ve mangan gibi zehirli elementler tespit edilmiş.

2022 yılında fabrikanın bulunduğu alanın temizlenmesi için EKOVAR grubuyla anlaşma yapılmış.

Sözleşmeye göre, radyoaktif atıkların temizlenmesi için Fransız devlet kuruluşu ANDRA ile yürütülen proje takip edilecek, çalışmaların maliyetleri denetlenecek, ortaklara düzenli bilgi verilecekti.

Ancak şirketin eski ortaklarından Ozan Kolcuoğlu’nun anlattıkları, bambaşka bir tablo ortaya koyuyor. Kolcuoğlu’na göre EKOVAR, verdiği taahhütleri yerine getirmedi.

ANDRA’nın hazırladığı proje uygulanmadı. Sözleşmede öngörülen toplantılar yapılmadı. Harcamaların hesabı gerektiği gibi verilmedi. Alternatif yöntem arayışları yüzünden iki yıl kaybedildi.

Üstelik Kolcuoğlu, çalışmaların başlamadığı dönemde mahkeme aracılığıyla tespit yaptırdığını da söylüyor.

Bunlar ciddi iddialar. Elbette şirketin yanıt verme hakkı var. Nitekim şirket de kamuoyuna yaptığı açıklamalarda temizlik çalışmalarının ilerlediğini, radyoaktif atıkların taşındığını ve sahanın büyük ölçüde iyileştirildiğini savunuyor (Gaziemir’deki sahanın gerçekten temizlendiğine dair bağımsız raporları ya da sözleşme ihlali iddialarıyla ilgili yanıtları iletirlerse buradan yayınlarım).

***

İşin bir de mali boyutu var.

EKOVAR’ın iki defa konkordato sürecine girdiği KAP’a yapılan bilgilendirmeler sayesinde biliniyor.

Kolcuoğlu, şirketin mali yükümlülüklerini karşılamadığını, borçların ödenmediğini ve üstlenilen sözleşme hükümlerinin ihlal edildiğini savunuyor.

Bu bilgiler ışığında şu soruları sormak gerekmez mi?

Bu kadar önemli bir çevre temizliğini üstlenen şirketin mali yeterliliğine bakılması gerekmiyor mu? Bu mesele kim tarafından denetleniyor?

Yerine getirilmeyen yükümlülükler için herhangi bir yaptırım var mı?

Çalışmalar tamamlandıysa neden bütün belgeler kamuoyuyla paylaşılmıyor?

COP31’de çevreyi korumaktan, sürdürülebilirlikten, gelecek kuşaklara temiz bir dünya bırakmaktan söz ediliyor.

Tam da bu noktada EKOVAR grubu kendisini “COP31 İklim Destekçisi” ilan etmiş.

COP31’in resmi sponsor ve iklim destekçileri listelerinde EKOVAR’ın adına rastlayamadım.

Ancak dün yeşil alanda düzenlenen “İklim Hedeflerinden Sahaya: Yenilenebilir Enerji Yatırımlarında Engeller ve Çözümler” başlıklı toplantının ev sahibi görünüyordu.

***

Ülkelerin çevre konusunda verdiği sözleri tutup tutmadığına bakılan çok uluslu bir toplantıda çevre açısından tartışmalı şirketlerin bu kadar ön plana çıkması akıl almaz bir çelişki değil mi?

Acaba Birleşmiş Milletler Türkiye Temsilcisi Dr. Babatunde Ahonsi bu detayların farkında mı?

Hadi o şirketler kerhen de olsa organizasyonun masraflarını karşılamak bahanesiyle isimlerini oraya yazdırıp halkla ilişkiler çalışması yapıyorlar.

Peki ya ilgili devlet kurumlarımız kendilerine neden “burası iklimi bozma değil koruma konferansı” diyemiyor?

Keşke önce çevreye ve iklime verdikleri zararların hesabını verseler ve gelecekte zarar vermeyeceklerini vadetseler!