Son günlerde yaşanan yatırım fonu rezaletlerine bakarken sorular şunlar:
Denetim neredeydi?..
Devlet neredeydi?..
SPK ne yaptı?..
Bankalar, aracı kurumlar, bağımsız denetçiler neden görmezden geldi?..
Hepsi doğru sorular ama… Eksik bir soru daha var:
İnsan ahlakına ne oldu?..
***
Çünkü hiçbir ekonomik sistem, insanların tamamının sahtekar olduğu varsayımıyla kurulamaz…
Kapınıza on kilit takabilirsiniz ama anahtarı teslim ettiğiniz insan hırsızsa…
On birinci kilidi nereye takacaksınız?..
***
Kapitalizmin çalışabilmesi için sadece sermayeye, piyasaya, hukuka ve denetime değil…
Adına pek değinilmeyen başka bir sermayeye daha ihtiyaç vardır: Güven…
Bir insan parasını yatırım fonuna yatırırken her sabah kalkıp fon yöneticisini takip edemez…
Bankaya mevduat yatıran kişi, bankanın kasasını kontrol edemez…
Hisse alan küçük yatırımcı, şirketin muhasebe kayıtlarının başında nöbet tutamaz…
En iyi kanun bile ahlaksızın karşısında çaresiz mi olmalı?
Sistem, milyonlarca insanın birbirini şahsen tanımadığı halde birbirine güvenebilmesi üzerine kuruludur…
Ahlak işte burada ekonomik bir değere dönüşür...
Adamın önünde milyonlar vardır… Çalma imkanı da vardır… Yakalanmama ihtimali de vardır ama…
Çalmaz… Neden?.. Çünkü insanı suçtan alıkoyan sadece polis korkusu değildir...
Vicdan da bir kolluk kuvvetidir… Hatta en ucuzu odur…
Vicdanın çalışmadığı toplumlarda daha fazla polis, daha fazla savcı, daha fazla müfettiş, daha fazla kamera gerekir… Yani ahlaksızlığın ekonomik maliyeti vardır…
***
Elbette Devlet, “İnsanlar namuslu olsun” deyip kenara çekilemez… Tam tersine… Denetleyecek, şeffaflığı sağlayacak, yatırımcının parasını zimmetine geçireni yakalayacak ve…
Suçun kazancını suçlunun elinden alacak…
Ama kabul edelim ki: En mükemmel kanun bile ahlaksız insanın hayal gücü kadar hızlı değildir…
Kanunu bugün çıkarırsınız, sahtekar yarın sabah onun etrafından dolaşacak yeni yolu bulur…
Sözümün özü canlarım…
Mesele sadece yatırım fonları değil… Mesele, utanmanın tedavülden kalkmasıdır…
Eskiden insan parasını kaybetmekten korkardı… Hapse girmekten de korkardı...
Ama en çok da itibarını kaybetmekten korkardı…
Bugün bazıları serveti itibardan daha değerli gördüğü için ekonomik krizler yaşıyoruz…
***
Borsa yeniden yükselir… Fonlar yeniden kurulur… Çalınan paranın bir kısmı belki geri alınır…
Ama bir toplum güvenini kaybederse, onu yerine koyacak Merkez Bankası yoktur…
Para basabilirsiniz canlarım fakat…
Ahlak basamazsınız…
