17 Eylül akşamı Tera Portföy, kodu “TLY” olan fon için KAP’a bir açıklama gönderdi. Tek kelime yetti; Temerrüt… Yani Türkçesi meali; Parasını isteyen yatırımcıya ödeme yapılamadı.
İşin en acayip yanı ne? Bir gün önce fonun toplam değeri yaklaşık 243 milyar liraydı... Doğal olarak herkes aynı şeyi düşündü; Madem 243 milyar vardı, para neden yoktu?
***
Fonun elindeki hisseler yukarı gittikçe ekrandaki büyüklük şişer. Ama yatırımcı kapıya dayanıp “Ver kardeşim paramı” dediği an makyaj akmaya başlar…
Kağıt üstünde servet yazmak kolay... Nakit ödemek başka iş… O anda mesele, elindeki kağıdı gerçekten satıp nakde dönebiliyor musun? Yoksa o fiyata alıcı bulamıyor musun?
***
TLY fonunun KAP’taki arz tarihi 11 Mart 2021… Yıl sonunda fonda toplam 13 yatırımcı görünüyor. Arada fona 12 yeni kişi giriyor. Bu hikaye işte o 12 Dev Adam’ın hikayesi aslında!
İşin başında TLY, TEFAS’da işlem görmeyen bir serbest fon… Öyle gidip bankadan herkesin alabileceği bir fon değil, kapısı dar, sadece “Nitelikli yatırımcı” sayılan kişiler girebiliyor.
“Biz yeteri kadar kazandık, bazı sevdiğimiz arkadaşlarımızı da dahil edelim” demişlerse… Fondaki kişi sayısı, fon TEFAS’a açılmadan önce 159’a çıkıyor.
Düşünün… O güne kadar fonun payı 1 liradan 574 liraya çıkmış; 574 kat!
***
Peki, niye fon TEFAS’a taşınıyor? TEFAS dediğimiz yer, fonların pazarı… Hangi fon ne kazandırmış, içinde ne var, fiyatı ne olmuş, yatırımcı burada bakıyor, beğendiğine parasını koyup, alıyor.
Bu hisseleri sonsuza kadar birbirlerine mi satacaklardı? Bir yerden yeni alıcı lazımdı... TEFAS tam da o kapı…
Aralık 2023 raporuna göre fonun hisse yatırımlarının yaklaşık yüzde 92’si TERA hissesinde... Fon, parayı grubun kendi aracı kurumunun hissesine gömmüş.
Haziran 2025’te sahneye üç hisse daha çıkıyor; Vişne Madencilik, Destek Finans Faktoring ve Pera Yatırım Holding… Pera sonradan oluyor Tera…
Bu üçünün toplamı fonun net değerinin yaklaşık yüzde 82’sine ulaşıyor. Fona yeni para girdikçe daha da yükleniyorlar bu hisselere…
***
TERA: 528 kat
TEHOL: 304 kat
DSTKF: 83 kat
VSNMD: 22 kat
***
Tamam bu tablo tek başına suç demek değil ama… “Burada bir iş var” gerçeğini de adeta haykırıyor.
Nitekim SPK da bazı fonların fiili dolaşımı düşük hisselerde ekonomik gerçeklikle açıklanamayacak fiyat hareketlerine yol açtığını açıkladı.
***
Biz geri dönelim TEFAS macerasına… Fon 7 Temmuz 2025’te TEFAS’da işlem görmeye başlıyor; 12 Ağustos’ta da SPK onaylı yeni izahnameyle bütün banka ve aracı kurumlarda satışa çıkıyor. Asıl film burada başlıyor.
İki ayda toplam 46.3 milyar liralık pay iadesi oluyor. Bu ne demek? Yeni para geliyor ama daha büyük para çıkıyor. Zira fonun şöhreti öyle hızlı yayılıyor ki yatırımcı sayısı patlıyor.
***
Yine de ana fikri kaçırmamak gerekli… O 46.3 milyar lira kimlere ödendi? İlk yatırımcılara mı? Sonradan girip çıkanlara mı? İlişkili taraflara mı? Bilmiyoruz. Aylık rapor paranın çıktığını gösteriyor. Kimin aldığını göstermiyor.
Bilen var mı? Tabii var! Her şey kayıtlı… Günü, saati, dakikası, paranın hangi bankaya gittiğine kadar… Maalesef açıklanmıyor!
***
Gelelim meşhur 12 Dev Adam hesabına... 2021 sonundaki 12 kişi, o günkü paylarını hiç satmadıysa, 16 Eylül fiyatıyla payları 11.8 milyar lira ederdi. Kişi başı 983 milyon lira...
Ellerinde ne vardı? 2021 sonunda kişi başı ortalama 134 bin liralık pay… Pay fiyatı o günden bu yana yaklaşık 7 bin 335 kat artmış. 134 bin liranın karşısında 983 milyon lira!
***
O zaman kim bu 12 Dev Adam? Günlerdir herkes “12 kişi” diyor, ortada 12 isim yok.
Ekrana fon kodunu yazacaksınız: TLY… Tarihi seçeceksiniz; 31 Aralık 2021. Basacaksın “Enter” tuşuna… İsimler çıkacak anında…
Tarihi 30 Haziran 2025 yapın, basın “Enter” tuşuna, 159 isim gelir ekrana... Temmuz ve ağustos iadelerini sorgulayın, 46 milyarı kimin çektiği satır satır anında dökülür.
Madem mesele bu kadar basit... Neden tespit edilip kamuoyuna hesabı verilmiyor? Belki de bu hikayede en pahalı şey fon payları değil zaten… İsimler...
Fonlardan 253 milyar lira çıktı
Fon piyasasında yaşanan kriz, para piyasası fonlarından çıkışı hızlandırdı. Ekonomist Haluk Bürümcekçi’nin hesaplamasına göre, 11-21 Eylül döneminde para piyasası fonlarından 253.4 milyar TL net yatırımcı çıkışı gerçekleşti. Fonlardan çıkan paranın önemli bir bölümünün TL mevduata yönelmiş olabileceği değerlendiriliyor.
TEFAS verilerine göre, para piyasası fonlarının toplam büyüklüğü 11 Eylül’de 3.292 trilyon TL iken 21 Eylül’de 2.844 trilyon TL’ye geriledi. Yaklaşık 448 milyar liralık düşüşün 224.4 milyar lirası, bazı fonların 17 Eylül’den itibaren değerlerinin sıfır raporlanmasından kaynaklandı. Bu teknik etki çıkarıldığında fon büyüklüğündeki daralma 223.4 milyar TL oldu. Bürümcekçi, fon fiyatlarındaki değerlenme etkisini ayrıştırarak yaptığı hesaplamada net yatırımcı çıkışını 253.4 milyar TL olarak belirledi. Fonlardan çıkan kaynağın yönünü araştıran Bürümcekçi, BDDK verilerini de inceledi. Buna göre 11 Eylül’de 19.7 trilyon TL olan toplam TL mevduat, 17 Eylül’de 20.1 trilyon TL’ye yükseldi. Altı günlük dönemde mevduattaki artış 327.9 milyar TL’yi buldu. Bürümcekçi, fonlardan çıkış ile mevduattaki artışın aynı döneme denk gelmesinin, paranın önemli bölümünün bankalara yönelmiş olabileceğine işaret ettiğini belirtti. Ancak iki veri, fonlardan çıkan paranın tamamının mevduata geçtiğini kesin olarak göstermiyor.
‘Piyasada yapısal sorun yok’
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 131 fonun tasfiyesiyle gündeme gelen sermaye piyasalarına ilişkin açıklama yaptı. Piyasalarda yapısal bir sorun bulunmadığını savunan Yılmaz, belirli sorunların aşılmasıyla piyasaların daha güçlü şekilde yoluna devam edeceğini söyledi. Yatırım süreçlerinin kolaylaştırılacağını ve yatırımcılar açısından hukuki öngörülebilirliğin artırılacağını belirten Yılmaz, ekonomide kapasite artışı için 250 milyar liralık yeni bir paketin devreye alındığını bildirdi. Yılmaz, 2029 yılı sonunda mal ve hizmet ihracatında 450 milyar dolara ulaşmayı hedeflediklerini de açıkladı.
