Yemekten hemen sonra çay içenler dikkat! Vücudunuzda bakın neler oluyor

Türkiye'de kahvaltıdan akşam yemeğine kadar günün hemen her saatinde tüketilen çay, özellikle yemek sonrasında sofraların vazgeçilmez içecekleri arasında yer alıyor. Yemek biter bitmez demlenen çayın yanında sohbet etmek birçok kişi için günlük yaşamın sıradan bir parçası. Ancak çayın ne zaman içildiği, besinlerden alınan bazı minerallerin vücut tarafından kullanılmasını etkileyebiliyor. Özellikle yemekle birlikte veya yemekten hemen sonra tüketilen çay, demir emilimi üzerindeki etkisi nedeniyle dikkat çekiyor.

Beslenme araştırmalarında çayın içerdiği polifenollerin, özellikle bitkisel kaynaklı besinlerde bulunan demirin emilimini azaltabildiği belirtiliyor. Bu nedenle yemek sonrasında hemen çay içme alışkanlığı, özellikle demir eksikliği riski bulunan kişiler açısından önem taşıyor.

ÇAYIN İÇERİĞİNDEKİ MADDELER DEMİR EMİLİMİNİ ETKİLEYEBİLİYOR

Çayın içerisinde doğal olarak bulunan polifenoller, vücudun besinlerden aldığı demirin emilimini etkileyen bileşenler arasında bulunuyor. Özellikle bitkisel kaynaklı besinlerde yer alan ve hem olmayan demir olarak adlandırılan demir türü, bu etkileşimden daha fazla etkileniyor.

Mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak ve bazı tahıl ürünleri bitkisel demir kaynakları arasında yer alıyor. Bu besinlerin tüketildiği öğünlerde çay içilmesi, alınan demirin bağırsaklardan emilimini azaltabiliyor.

Et, balık ve tavuk gibi hayvansal besinlerde bulunan hem demirin emilimi ise çayın etkisine karşı daha az hassasiyet gösteriyor. Dolayısıyla çayın etkisi, tüketilen yemeğin içeriğine göre değişiklik gösterebiliyor.

YEMEKTEN HEMEN SONRA ÇAY İÇMEK NE KADAR ETKİLİ?

Çay tüketiminin demir emilimi üzerindeki etkisini inceleyen bilimsel araştırmalarda, içeceğin tüketildiği zamanın da önemli olduğu ortaya konuldu. 2017 yılında yapılan araştırmada, çayın yemekle aynı anda tüketilmesi ile yemekten bir saat sonra içilmesinin demir emilimi üzerindeki etkileri karşılaştırıldı.

Araştırmada, çayın yemekle birlikte tüketilmesi durumunda bitkisel kaynaklı demir emiliminin azaldığı, yemekten bir saat sonra içildiğinde ise bu olumsuz etkinin belirgin ölçüde hafiflediği bildirildi. Çayın yemekten bir saat sonra tüketilmesi, araştırmada demir emilimi üzerindeki baskılayıcı etkinin yaklaşık yarı yarıya azalmasıyla ilişkilendirildi.

Bu sonuçlar, özellikle demir eksikliği riski taşıyan kişilerin çay tüketim saatlerine dikkat etmesinin önemini ortaya koyuyor. Ancak araştırmanın sınırlı sayıda kadın katılımcıyla ve belirli bir öğün üzerinden gerçekleştirildiği de göz önünde bulundurulmalı.

DEMİR EKSİKLİĞİ RİSKİ OLANLAR DAHA DİKKATLİ OLMALI

Demir, vücudun oksijen taşıma görevini üstlenen kırmızı kan hücrelerinin üretiminde önemli rol oynuyor. Vücutta yeterli demir bulunmadığında demir eksikliği anemisi gelişebiliyor.

Bu durum yorgunluk, halsizlik, enerji düşüklüğü, nefes darlığı ve çarpıntı gibi belirtilerle kendini gösterebiliyor. Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar, gebeler, yetersiz ve dengesiz beslenen kişiler demir eksikliği açısından risk altında bulunabiliyor.

Demir eksikliği bulunan kişilerin beslenme düzeninde demir açısından zengin gıdalara yer vermesi kadar bu besinlerin emilimini etkileyebilecek alışkanlıklara da dikkat etmesi gerekiyor.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) de çay ve kahvenin demir emilimini zorlaştırabileceğini belirterek demir eksikliği anemisi tedavisinde kullanılan demir ilaçlarıyla bu içecekler arasında zaman bırakılmasını öneriyor.

ÇAY İÇMEK İÇİN NE KADAR BEKLEMEK GEREKİYOR?

Demir emiliminin olumsuz etkilenmesini azaltmak isteyenlerin çayı yemekle birlikte tüketmek yerine öğün aralarında içmesi öneriliyor.

Bilimsel araştırmalarda yemekten sonra en az bir saat beklemenin çayın demir emilimi üzerindeki baskılayıcı etkisini azaltabildiği gösteriliyor. Demir eksikliği riski bulunan kişiler için bu süreye dikkat edilmesi önem taşıyor.

Demir takviyesi kullananların ise ilaçlarını çay veya kahveyle birlikte almaması gerekiyor. NHS, demir sülfat ilaçlarıyla çay ve kahve tüketimi arasında iki saatlik süre bırakılmasını tavsiye ediyor. İlaç kullananların doktorlarının veya eczacılarının önerilerini esas alması gerekiyor.

ÇAYI TAMAMEN BIRAKMAK GEREKİYOR MU?

Yemekten sonra çay içmenin demir emilimini etkileyebilmesi, çayın tamamen bırakılması gerektiği anlamına gelmiyor. Demir eksikliği riski bulunmayan ve dengeli beslenen kişiler açısından çay tüketiminin bütünüyle sınırlandırılmasını gerektiren genel bir öneri bulunmuyor.

Burada önemli olan çayın tüketildiği zaman ve kişinin beslenme düzeni. Özellikle demir yönünden zengin öğünlerin hemen ardından çay içmek yerine bir süre beklemek, demir emilimi üzerindeki olumsuz etkinin azaltılmasına yardımcı olabiliyor.

Uzun süredir devam eden halsizlik, yorgunluk ve benzeri şikayetleri bulunan kişilerin ise yalnızca beslenme alışkanlıklarını değiştirmekle yetinmemesi, gerekli kan tetkikleri için sağlık kuruluşuna başvurması gerekiyor.