Türkiye’nin gündeminde bir süredir Azerbaycan var…

Kimileri, Azerbaycan’ın okullarda başörtüsüne ilişkin kurallarını gerekçe göstererek iki ülkenin arasını açmaya çalışıyor.

Tartışma öyle büyüdü ki; Ankara ile Bakü arasındaki ilişkilerin bozulduğu iddiaları gündeme geldi.

Erdoğan, bu gerilimin önünü kesmek amacıyla 8 Kasım Zafer Günü törenlerine katılmak üzere Azerbaycan’a gitti. Şuşa’da İlham Aliyev ile görüştü.

İki lider birlikte basın toplantısı düzenleyerek kardeşlik vurgusu yaptı. Erdoğan, iki ülke arasındaki gönül birliğini zayıflatmak isteyenlerin amaçlarına ulaşamayacağını söyledi. Aliyev de Türkiye-Azerbaycan birliğinin sarsılmaz olduğunu belirtti.

Erdoğan ayrıca 9 Kasım Devlet Bayrağı Günü’nü kutladı.

Nedir Bayrak Günü?

Azerbaycan Cumhuriyeti, 28 Mayıs 1918’de bağımsızlığını ilan etti. 9 Kasım’da ise bugün de kullanılan üç renkli bayrağını kabul etti.

Mavi Türklüğü, kırmızı demokratikleşmeyi, yeşil İslam’ı simgeliyordu.

Bu, Azerbaycan aydınlanmasının önde gelen isimlerinden Ali Bey Hüseyinzade’nin savunduğu Türkleşmek, İslamlaşmak, çağdaşlaşmak düşüncesinin bayrağa yansımasıydı…

Mehmet Emin Resulzade üç rengi Türk milli kültürü, Müslüman uygarlığı ve modern Avrupa’nın demokratik esaslarıyla ilişkilendirdi…

Peki, Azerbaycan Cumhuriyeti hangi siyasi ve toplumsal mücadelelerin sonucunda doğdu?

Yanıtı bulmak için Soğuk Savaş boyunca zihinlere yerleştirilen tarih ezberlerinin dışına çıkmak gerek.

Azerbaycan’ın geçmişinde milliyetçilik kadar sosyalizm, bağımsızlık mücadelesi kadar sınıf mücadelesi de var…

Ezber bozan tarihçi

Size bu tarihi alışılmış kalıpların dışında yorumlayan “ayrıksı” bir tarihçiyi tanıtmak istiyorum: Prof. Ronald Grigor Suny…

Ermeni kökenli Amerikalı tarihçi... Araştırmalarını özellikle Sovyetler Birliği ve Kafkasya halklarının tarihine yoğunlaştırdı. 1972’de yayımlanan ilk önemli kitabı “Bakü Komünü: 1917-1918” ile Azerbaycan’daki devrimci hareketleri sınıf ve milliyet ilişkileri üzerinden inceledi.

Soğuk Savaş döneminde Batı’da yaygın olan şu tarih görüşüne karşı çıktı:

• Sovyetler Birliği, Rus olmayan halkların ulusal kimliklerini ve kültürlerini yok etmeye çalışan Rus imparatorluğudur!

Suny, bu açıklamanın tarihsel gerçekliğe aykırı olduğunu ortaya koydu:

• Sovyet yönetimi, Rus olmayan halkların ulusal bilincini ortadan kaldırmak bir yana, uyguladığı politikalarla bu bilincin güçlenmesine katkıda bulundu…

Sovyetler Birliği, yerel dillerde eğitimi yaygınlaştırarak, ulusal cumhuriyetler kurarak, bilim ve kültür kurumlarını geliştirerek bu bilincin güçlenmesinde önemli rol oynadı.

Prof. Suny’nin tarihçiliğini özgün kılan buydu:

Ulusal bilincin gelişmesinde salt dini-milliyetçi hareketlerin etkili olmadığını gösterdi. Sosyalist devletin ekonomi, eğitim ve kültür politikalarının ulusların gelişmesine önemli katkılar sağladığını ortaya koydu.

Zaten:

Sovyetler Birliği 1991’de dağıldığında ortaya çıkan cumhuriyetler, Sovyet döneminde gelişen kurumlar ve yetişmiş kadrolarıyla bağımsızlıklarını ilan etti.

Yani öyle bir günde yerel halklar, kendi dilleriyle bilim ya da hukuk yapmaya başlamadı. Tabii ki hepsi korunmuş, geliştirilmişti…

İlişki hiç kopmadı

1918’de bağımsız cumhuriyetini kurdu.

1920’de Sovyet yönetimine geçti.

1991’de yeniden bağımsızlığını kazandı...

Bu 73 yılda Azerbaycan’da neler yaşandı?

Hangi bilim kurumları kuruldu, aydın kuşağı nasıl yetişti?

Örneğin: Nazım Hikmet “Güneşi İçenlerin Türküsü” şiir kitabını Türkiye’de değil, Azerbaycan’da yayımladı. Yıl 1928.

O dönem Türkiye’den Fuat Köprülü gibi edebiyat tarihçileri Bakü’de dersler verdi...

Zira: Azerbaycan’da 1920’de Bakü Politeknik Enstitüsü, 1921’de Devlet Konservatuvarı ve Pedagoji Enstitüsü, 1923’te Azerbaycan’ı Tetkik ve Tetebbu Cemiyeti vs. kuruldu...

Okuma yazma bilmeyenlerle mücadele için 1924’te özel karar alındı. Eğitim salt seçkinlerin yararlanabildiği ayrıcalık olmaktan çıkarıldı…

1921’de Bakü’de ‘Azerbaycan Yüksek Kadın Pedagoji Enstitüsü’ açıldı. Kadınların yüksek öğrenim görmesi ve öğretmen olarak yetişmesi amaçlandı. Kadınların bağımsızlık kazanması, toplumsal yaşama katılması için Bayramov Kadın Kulübü kuruldu. Ceyran Bayramova, Ayna Sultanova gibi öncü kadınlar ortaya çıktı. Şark Kadını dergisi yayımlanmaya başladı. Vs.

Bakü 1926’da Birinci Türkoloji Kurultayı’na ev sahipliği yaptı. Türk dünyasının dil bilimcileri alfabe, tarih ve kültür üzerine tartışmak için bir araya geldi.

Türkiye ile ilişkileri hiç kopmadı. Örneğin, 1967’de Aziz Nesin, Yaşar Kemal ve Melih Cevdet Anday Azerbaycan’ı ziyaret etti…

Demem o ki:

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kültürel bağlar, sadece 1991’de bağımsızlığın yeniden kazanılmasıyla başlamadı. Sovyet döneminde edebiyatçılar, bilim insanları ve sanatçılar bu ilişkinin yürümesini sağladı...

Hele… İki ülkenin yakınlığını sadece dini ortaklıklara indirgemek, bu büyük kültürel birikimi görmezden gelmektir…