Gün geçmiyor ki fon kriziyle ilgili yeni belgeler ortaya çıkmasın, yeni bürokratların, siyasetçilerin adları gündeme gelmesin...
Şaşırıyor muyum? Pek değil!
Bunun nedeni, “bizim mahallenin”/benim kuşağımın edebiyatla kurduğu ilişki… Yazarları sadece edebi eser olarak okumadık; insanı, toplumu, sınıfları, iktidarı, paranın gücünü ve siyasi çürümeyi romanlardan da öğrendik.
Mesela:
Ergenekon kumpaslarının sürdüğü günlerde Hürriyet gazetesinde Emile Zola’yı yazmış, Dreyfus davasında yargının hukuksuzluğuna karşı kaleme aldığı ünlü “Suçluyorum” mektubuyla hakikati nasıl savunduğunu hatırlatmıştım. (6.2.2011)
Bugünlerde E. Zola’nın başka eserini sıklıkla hatırlıyorum: “Para” (L’Argent)...
Yıl, 1891. Roman, 1860’ların Fransa’sında, Üçüncü Napolyon’un iktidarda olduğu Paris’te geçiyor.
Romanda Aristide Saccard adlı gözü kara bir finansçı, büyük servet kazanma tutkusuyla banka kuruyor.
Olağanüstü kazanç vaatleriyle küçük tasarruf sahiplerinden zengin yatırımcılara kadar geniş bir çevreden para topluyor.
Borsada hisse senetlerinin fiyatları yükseliyor, gazeteler beklentileri körüklüyor, zenginleşme hayali giderek büyüyor. Saccard, finans çevrelerinde nüfuz kazanırken siyaset ve basın dünyasıyla ilişkileri kullanıyor…
Zamanla, bankanın gerçek mali durumuyla borsada yaratılan iyimserlik birbirinden uzaklaşıyor. Spekülasyonla şişirilen servet sonunda çökerken, binlerce insanın birikimi eriyip gidiyor…
E. Zola’nın anlattığı, bir bankanın batışından ibaret değildi. Finansal spekülasyonun, siyasi nüfuzun ve toplumsal yıkımın iç içe geçtiği bir düzenin romanıydı:
Paranın siyasi iktidarı…
Çürümenin kurumlaşması
Türkiye’nin gündeminde iki ana sorun var:
- Giderek derinleşen yoksulluk…
- Siyasetçiler ve bürokratlar, iş insanları ve milyarların konuşulduğu fon krizi…
İlk bakışta birbirinden farklı görünen bu iki meselenin arasında nasıl bağ var?
Sorunun yanıtını yıllardır araştıran iki akademisyen verdi: Yale Üniversitesi’nden Susan Rose-Ackerman ve Bonnie Palifka…
Yayımladıkları “Corruption and Government” (Yolsuzluk ve Devlet) adlı kitapta, yolsuzluğun ekonomik eşitsizlik ve yoksullukla ilişkisini incelediler:
- Yolsuzluk, sadece birilerinin yasa dışı servet edinmesi değildi, yoksulluğu üreten ve derinleştiren ekonomik mekanizmaydı… Nasıl mı?
-
Devletin kaynakları sınırsız değil. Siyasi ve bürokratik ilişkilerle bazı çevrelere ayrıcalık sağlandığında, toplumun birikimleri bir avuç insanın servetine dönüşüyor.
Bu kaynaklar eğitimden, sağlıktan, sosyal yardımlardan, toplumun ihtiyaçlarından eksiliyor. Rekabet bozuluyor, maliyetler artıyor, ekonomik fırsatlar daralıyor.
Çalışarak, üreterek geçinmeye çalışan insanlar, ayrıcalıklarla servet kazananlar karşısında güçsüzleşiyor.
Yolsuzluk, gelir dağılımını salt zenginler lehine değiştirmekle kalmıyor, yoksulların yaşam koşullarını iyileştirecek kaynakları tüketiyor.
Birilerinin haksız kazancı, başkalarının yoksulluğuna dönüşür...
Yoksulluk ile yolsuzluk arasındaki bağ budur.
Ackerman ve Palifka yolsuzluğun ekonomik büyümeyi, yoksullukla mücadeleyi ve adil düzeni zayıflattığını yazdı.
Evet:
Yolsuzluk, sadece zenginlerin daha fazla zenginleşmesi meselesi değil. Toplumun ortak kaynaklarından kimlerin yararlandığı, kimlerin mahrum bırakıldığı meselesi.
Ekonomi politik çürümeye bu açıyla da bakın…
Sovyetler Birliği dersi
Biz, Stalin sonrası Sovyetler Birliği’ni “revizyonist” olarak tanımlıyorduk. Sosyalizmin temel ilkelerinden uzaklaşıldığını, parti ve devlet bürokrasisinin yeni egemen sınıfa dönüşerek kapitalizmi yeniden kurduğunu savunuyorduk…
Sosyalizmin, bürokrasi eliyle dönüştürülmesine, kapitalizmin restorasyonu diyorduk...
Yıl, 1991. Sovyetler Birliği dağıldığında, yıllardır tartıştığımız bürokrasi meselesi somut biçimde karşımıza çıktı.
Rus sosyolog Olga Kryshtanovskaya ile İngiliz siyaset bilimci Stephen White, 2005 yılında yayımladıkları araştırmada, Sovyet bürokrasisinin yeni Rus sermaye sınıfına dönüşmesini inceledi:
-
Devletin bazı eski yöneticileri, yönettikleri kuruluşların sahibi oldu...
-
Siyasi bağlantılar, ekonomik ayrıcalıklara dönüştü...
-
Eski parti ve devlet kadrolarından yeni zenginler çıktı...
Araştırmaya göre, Rus iş dünyasının üst kesiminde eski Sovyet yönetici kadrolarından gelenlerin oranı 2001’de yüzde 29 idi. Keza:
İktisatçı Serguey Braguinsky ise 2009’da yayımladığı araştırmada, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan 296 büyük Rus sermayedarını inceledi. Yüzde 43’ü eski Sovyet yönetici sınıfının sağladığı ayrıcalıklardan yararlanarak yükselmişti.
Devletin mülkiyetini yönetenler ile o mülkiyetin yeni sahipleri arasında tarihsel süreklilik vardı…
Bize dönersem:
AKP yolsuzluk, yoksulluk ve yasaklarla mücadele vaadiyle iktidara geldi. Bugün sorgulanması gereken, siyaset ve bürokrasi üzerindeki hâkimiyetinin nasıl servet ve ayrıcalık düzenine dönüştüğüdür…
Fon krizi, bu düzenin siyasi anatomisini ortaya çıkarıyor.