Büyük düşünürler sadece yaşadıkları çağı değil, gelecek yüzyılı da anlatırlar...
Joseph Schumpeter onlardan biridir...
1942’de yazdığı “Kapitalizm, Sosyalizm ve Demokrasi” adlı eser bugün adeta yapay zekâ, küreselleşme ve dijital ekonomi çağını anlatıyormuş gibi okunuyor…
***
Schumpeter: “Kapitalizm insanlık tarihinin gördüğü en büyük üretim makinesidir” diyor ve devamını şöyle getiriyordu, “sürekli yenilik üretir, eski teknolojileri yıkar, yenilerini kurar... “.
Yani O’na göre kapitalizmin motoru “yaratıcı yıkım”dır...
Eski şirketler ölür, yenileri doğar…
Eski meslekler kaybolur, yenileri ortaya çıkar...
Refahın kaynağı bu muhteşem değişikliklerdir…
Ama Schumpeter orada durmaz...
Aynı sistemin kendi temellerini kemirdiğini söyler… Nasıl mı?..
Anlatmaya çalışayım…
Sorun üretim değil, toplumsal meşruiyettir
Kapitalizm zenginlik üretirken şirketler büyür, bürokrasi artar, girişimci ruh yerini dev organizasyonlara bırakır… Refah yükseldikçe insanlar üretimin zorluklarını unutup yalnızca eşitsizlikleri görmeye başlar... Üniversiteler, medya ve entelektüel çevreler kapitalizmi eleştiren yeni bir sınıf üretir…
Yani kapitalizmin yetiştirdiği insanlar, zamanla kapitalizmin meşruiyetini sorgular...
Buraya kadar okuduklarınızın size bugün yaşadıklarımızı hatırlattığı kanaatindeyim…
Bir yanda yapay zekâ sayesinde inanılmaz bir üretim kapasitesi oluşuyor...
Diğer yanda gelir dağılımı bozuluyor, orta sınıf eriyor ve…
İnsanlar sistemin adil olmadığına inanıyor...
***
Schumpeter’in Sosyalizm öngörüsü ise ilginçtir…
O, Kapitalizmin mutlaka ekonomik olarak çökeceğini söylemez...
Tam tersine…
Başarısı yüzünden dönüşeceğini söyler...
Sorun üretim değil, toplumsal meşruiyettir…
***
Demokrasi konusunda da ezber bozar...
Demokrasi, halkın sürekli en doğru kararı verdiği bir rejim değildir...
Halkın, farklı elitler arasında seçim yapabildiği rekabetçi bir yöntemdir…
Bu yüzden güçlü kurumlar ve hukuk olmadan demokrasi yaşayamaz…
Bugün Türkiye’nin de dünyanın da tartışması burada düğümleniyor…
Daha çok üretim mi, daha adil paylaşım mı?..
Oysa Schumpeter ikisinin birbirine rakip değil, birbirini tamamlayan iki şart olduğunu hatırlatıyor...
Sözümün özü canlarım...
Pek çoğunuz gibi ben de neoliberal kapitalizmin kendini yenileyebileceğinden endişeliyim…
Tahminim o ki; kapitalizmi neoliberal kapitalist iş insanları yıkacak…
Yine de… Liberal Demokrat Sosyalist bir düşünür olarak…
Schumpeter’in uyarısının hâlâ masada durduğunu ve…
Aradan geçen seksen yıla rağmen eskimediğini…
Aksine daha da güncel hale geldiğini görüyorum...
Çünkü en büyük tehlike…
Bir sistemin düşmanlarından değil, kendi ürettiği çelişkilerden doğar…
